Didier Deschamps là một nghịch lý như thế, người đứng sau phần lớn những chiến thắng huy hoàng nhất của bóng đá Pháp, nhưng chưa bao giờ được nhận về một sự thừa nhận xứng tầm.
Đêm Saint-Denis và chiếc bóng của gã khổng lồ
Ngày 12 tháng 7 năm 1998. Sân vận động Stade de France chìm trong biển người và những làn sóng âm thanh cuồng nhiệt. Pháo hoa rực sáng trên bầu trời Paris, và dưới sân, những cầu thủ áo Lam đang ôm lấy nhau trong cơn say chiến thắng.
Ống kính truyền hình mải mê săn đuổi những giọt mồ hôi của Zinedine Zidane, người hùng với cú đúp đánh đầu, hay vẻ điềm tĩnh của Laurent Blanc hòn đá tảng nơi hàng phòng ngự.
Ít ai để ý đến một người đàn ông nhỏ nhắn, mang băng đội trưởng trên tay, đang lặng lẽ nâng cao chiếc cúp vàng danh giá. Didier Deschamps đứng đó, giữa tâm điểm của lịch sử, nhưng dường như anh chỉ là một phần của phông nền.
Eric Cantona từng mỉa mai gọi ông là "kẻ xách nước", một thuật ngữ dùng để chỉ những cầu thủ chỉ biết lao động chân tay, không có lấy một chút nghệ sĩ tính. Nhưng trong cái đêm lịch sử ấy, chính "kẻ xách nước" ấy là người đã giữ cho guồng quay của tuyển Pháp không một phút nào chệch nhịp.
Người ta ca tụng phép thuật của Zidane, nhưng lại quên mất rằng để Zidane được nhảy múa, Deschamps đã phải quét sạch mọi hiểm họa từ trước đó hàng chục mét. Ông là hiện thân của sự hiệu quả đến lạnh lùng, một thứ bóng đá thực dụng mà người đời thường coi nhẹ để tôn thờ những giá trị hào nhoáng hơn.
Deschamps không cần sự tán thưởng, ông chỉ cần chiếc cúp trên tay, dù cái bóng của nó có che khuất cả gương mặt ông đi chăng nữa.
Khúc tráng ca dang dở tại Công quốc
Sáu năm sau vinh quang tại Saint-Denis, Deschamps tái xuất ở một cương vị mới, huấn luyện viên. Năm 2004, trên băng ghế chỉ đạo của AS Monaco, người ta thấy một Deschamps khác không còn chạy trên sân, nhưng ánh mắt vẫn rực lên cái vẻ quyết đoán của một vị tướng trẻ.
Hãy nhớ lại đêm tại Louis II khi Monaco quật ngã "Dải ngân hà" Real Madrid của những Raul, Ronaldo, Zidane. Đó là một cơn địa chấn. Monaco năm đó không phải là một tập thể tầm thường với những cái tên như Fernando Morientes hay Ludovic Giuly, nhưng rõ ràng họ không được đánh giá cao trước sức mạnh hủy diệt của dàn sao Galacticos.
Thế nhưng, Deschamps đã nhào nặn những quân bài ấy thành một khối thép thống nhất, tiến thẳng vào trận chung kết Champions League.
Lịch sử vốn dĩ thường chỉ ghi tên kẻ chiến thắng cuối cùng. Monaco thua Porto của Jose Mourinho 0-3 trong trận chung kết. Trong khi cả thế giới phát cuồng vì "Người đặc biệt" Mourinho, tôn vinh ông ta như một thiên tài chiến thuật mới, thì Deschamps lại bị đẩy vào bóng tối của sự thất bại.
Thành công của Deschamps luôn bị xem là sự cộng hưởng của hoàn cảnh, còn thất bại của ông thì lại bị coi là lẽ tất yếu của một người "thiếu cá tính". Nghịch lý đầu tiên trong sự nghiệp cầm quân của ông đã xuất hiện như thế, càng làm nên điều kỳ diệu, người ta càng cố tìm cách giải thích nó bằng sự may mắn.
Bản ngã của sự thực dụng
Rời Monaco, Deschamps chọn Marseille, nơi mà áp lực kinh khủng có thể nghiền nát bất cứ ai. Đội bóng thành phố cảng đã trải qua 18 năm khô hạn danh hiệu Ligue 1. Deschamps đến, và ông mang theo "triết lý chiến thắng" vào trong máu thịt của đội bóng này.
Mùa giải 2009-2010, Marseille bước lên ngôi vương. Nhưng lạ kỳ thay, ngay cả khi ông mang về chức vô địch sau gần hai thập kỷ, người hâm mộ vẫn có những tiếng xì xào.
Họ muốn bóng đá phải đẹp, phải tấn công rực lửa. Deschamps thì khác, ông chỉ quan tâm đến kết quả. Ông sẵn sàng để đội bóng chơi xù xì, gai góc, miễn là sau 90 phút, bảng điện tử ghi tên kẻ thắng là Marseille.
Sự kiên định đến mức bảo thủ ấy đã khiến ông trở thành một vị vua cô độc. Ông thành công ở mọi nơi ông đi qua, nhưng cái tên Deschamps chưa bao giờ tạo ra một hiệu ứng "cuồng nhiệt" như Guardiola hay Klopp.
Ông không có những phát ngôn gây sốc, không có phong thái của một quý ông lịch lãm. Ông chỉ có những chiếc cúp, Nhưng trong một thế giới bóng đá ngày càng ưa chuộng vẻ bề ngoài, những chiếc cúp ấy đôi khi là không đủ để mua được lòng tin của số đông.
Luzhniki và đỉnh cao của sự nhẫn nhịn
Năm 2012, Deschamps tiếp quản đội tuyển Pháp đang tan hoang sau những vụ scandal nội bộ. Ông bắt đầu công cuộc tái thiết một cách âm thầm nhưng quyết liệt. EURO 2016 trên quê nhà là một nốt trầm đau đớn khi Pháp thua Bồ Đào Nha ngay tại chung kết.
Hình ảnh Deschamps đứng lặng lẽ nhìn đối thủ nâng cúp khiến nhiều người tin rằng, ông sẽ không bao giờ có thể chạm tay vào vinh quang một lần nữa trên tư cách huấn luyện viên.
Nhưng hai năm sau, tại Nga, "kẻ xách nước" năm nào đã làm nên lịch sử. World Cup 2018 là đỉnh cao của sự thực dụng mang tên Deschamps. Pháp chơi một thứ bóng đá lầm lì, chặt chẽ đến nghẹt thở. Họ có Kylian Mbappe tốc độ, có Antoine Griezmann biến ảo, nhưng tất cả đều phải đặt dưới hệ thống kỷ luật thép.
Khi Pháp đánh bại Croatia 4-2 tại Luzhniki để bước lên đỉnh thế giới, Deschamps trở thành người thứ ba trong lịch sử bóng đá vô địch World Cup trên cả hai cương vị cầu thủ và huấn luyện viên. Một chiến tích vĩ đại đến mức khó tin.
Thế nhưng, hãy nhìn vào phản ứng của truyền thông, họ gọi đó là "Sự may mắn của Dede". Người ta nói ông may mắn vì sở hữu một thế hệ cầu thủ quá xuất sắc, rằng Pháp vô địch vì đối thủ tự thua.
Thật nực cười khi một người chiến thắng tất cả lại bị coi là kẻ "may mắn". Người ta ca ngợi lối chơi kiểm soát của Tây Ban Nha, lối chơi pressing của Đức, nhưng lại coi thường sự cân bằng tuyệt đối của Pháp dưới thời Deschamps.
Họ không hiểu rằng, để kiểm soát cái tôi của những ngôi sao hàng đầu thế giới và biến họ thành một tập thể biết hy sinh, đó mới là đỉnh cao của nghệ thuật quản trị. Deschamps đã thắng, thắng một cách tuyệt đối, nhưng sự công nhận dành cho ông vẫn chỉ là những cái gật đầu miễn cưỡng.
Bản hùng ca trong nước mắt
World Cup 2022 tại Qatar. Pháp đến với tư cách nhà đương kim vô địch và mất đi hàng loạt trụ cột vì chấn thương. Ai cũng nghĩ họ sẽ sụp đổ. Nhưng không, Deschamps lại lầm lũi đưa "Les Bleus" vào đến trận chung kết thứ hai liên tiếp.
Trận chung kết với Argentina tại Lusail là một trong những chương kịch tính nhất của lịch sử bóng đá. Pháp đã "chết" trong phần lớn thời gian trận đấu, nhưng rồi lại "sống lại" một cách điên rồ nhờ những điều chỉnh nhân sự táo bạo của Deschamps.
Việc ông rút ra những công thần ngay trong hiệp một để thay bằng những cầu thủ trẻ vô danh là một canh bạc của một kẻ không còn gì để mất. Pháp đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng trước khi gục ngã trên chấm luân lưu đầy may rủi.
Ngay cả khi thất bại, Deschamps vẫn chứng minh một điều, ông là người giỏi nhất trong việc giữ cho một đội bóng luôn ở trạng thái cạnh tranh đỉnh cao. Sau giải đấu, một lần nữa, những tiếng nói đòi thay ông bằng Zidane lại vang lên.
Người ta khao khát cái lãng mạn của Zizou hơn là sự chắc chắn đến mức khô khan của Deschamps. Điều đó giống như việc bạn có một chiếc đồng hồ chạy chính xác tuyệt đối suốt 10 năm, nhưng bạn vẫn muốn đổi nó chỉ vì nó không có đính kim cương.
Kẻ chiến thắng không cần sự thấu hiểu
Khi thước phim về sự nghiệp của Didier Deschamps khép lại, ta thấy một người đàn ông đứng cô đơn giữa một rừng những danh hiệu. Từ Champions League, World Cup trên tư cách cầu thủ đến World Cup trên tư cách huấn luyện viên, ông đã có tất cả.
Nghịch lý của Deschamps là một sự thật cay đắng, đôi khi, bạn làm việc hiệu quả nhất, nhưng lại bị lãng quên nhanh nhất chỉ vì bạn không đủ "đẹp". Ông là bản giao hưởng trầm đục, không có những nốt cao chót vót làm say lòng người, nhưng lại là nền tảng vững chắc để cả dàn nhạc không bị lạc nhịp.
Deschamps không cần được yêu. Ông cũng chẳng cần cả thế giới phải thấu hiểu những toan tính trong đầu mình. Ông chỉ cần chiến thắng. Và thực tế là ông đã chiến thắng quá nhiều, đến mức người ta không thể tiếp tục giả vờ không nhìn thấy sự vĩ đại của ông được nữa.
Di sản của ông không nằm ở những lời tán dương, mà nằm ở những ngôi sao vàng lấp lánh trên ngực áo đội tuyển Pháp, những dấu ấn vĩnh cửu mà không một lời chỉ trích nào có thể xóa nhòa.
