Theo ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, những thời điểm như chờ thang máy, đợi đồ ăn, chờ máy tính khởi động... thường trở thành “khoảng trống” khiến nhiều người vô thức mở điện thoại.
Nếu hành động này lặp đi lặp lại, não phải liên tục chuyển đổi trạng thái chú ý giữa công việc đang làm và những kích thích mới trên màn hình. Việc này có thể làm phân mảnh sự chú ý, khiến não khó duy trì tập trung trong thời gian dài.
Khi thông tin không được tập trung xử lý và mã hóa đầy đủ, hiệu quả tiếp nhận có thể giảm, đồng thời người dùng dễ cảm thấy mệt mỏi, quá tải về tinh thần.
Trì hoãn vài giây trước khi mở điện thoại
Một trong những cách đơn giản để phá vỡ thói quen sử dụng điện thoại theo phản xạ là tạo ra một khoảng dừng trước khi mở máy.
Mỗi khi định cầm điện thoại, bạn có thể dừng lại vài giây và tự hỏi: “Mình mở điện thoại để làm gì?”. Nếu thực sự cần trả lời tin nhắn, kiểm tra công việc hoặc tìm kiếm thông tin, hãy sử dụng thiết bị cho đúng mục đích. Nếu chỉ đơn giản là cảm thấy chán hoặc muốn lấp đầy vài phút trống, có thể thử không mở máy.
Việc nhận diện những tình huống thường xuyên kích hoạt hành vi này cũng rất quan trọng. Chẳng hạn, một người có thể nhận ra mình thường xuyên kiểm tra điện thoại khi vừa ngồi xuống ghế, chờ người khác, xem tivi hoặc trước khi đi ngủ.
Khi biết rõ thời điểm và nguyên nhân khiến mình muốn mở điện thoại, việc thay đổi hành vi sẽ chủ động hơn thay vì để thói quen diễn ra một cách tự động.
Đừng bắt đầu ngày mới bằng màn hình
Thay vì vừa thức dậy đã kiểm tra mạng xã hội, email hay tin nhắn, có thể dành 15-30 phút đầu ngày cho những hoạt động không sử dụng màn hình.
Uống nước, mở cửa sổ, vệ sinh cá nhân, chuẩn bị bữa sáng, đi lại nhẹ nhàng hoặc đơn giản là ngồi yên vài phút đều có thể tạo khoảng chuyển tiếp từ trạng thái nghỉ ngơi sang bắt đầu ngày mới.
Cách này cũng giúp hạn chế tình trạng vừa mở mắt đã tiếp nhận hàng loạt thông tin mới. Khi không bị cuốn ngay vào dòng thông báo, mỗi người có thêm thời gian xác định những việc thực sự cần ưu tiên trong ngày.
Không nhất thiết phải đặt mục tiêu quá nghiêm khắc như “tuyệt đối không dùng điện thoại”. Việc thay đổi từng bước nhỏ thường dễ duy trì hơn.
Tạo những “điểm không màn hình”
Một cách khác là chủ động lựa chọn một số thời điểm trong ngày để điện thoại nằm ngoài tầm tay.
Chẳng hạn, khi ăn cơm, trò chuyện với người thân, chờ thang máy, uống cà phê hoặc đi bộ, có thể thử không kiểm tra màn hình.
Ban đầu, vài chục giây hoặc vài phút không có điện thoại có thể tạo cảm giác khá khó chịu đối với người đã quen với việc liên tục kiểm tra thiết bị. Tuy nhiên, khi lặp lại thường xuyên, não sẽ dần quen với việc tồn tại trong những khoảng thời gian không có kích thích mới.
Quan trọng hơn, những khoảng nghỉ này giúp các hoạt động trong đời sống thực không liên tục bị gián đoạn bởi thông báo, tin nhắn hoặc nội dung trên mạng xã hội.
Thay khoảng thời gian lướt điện thoại bằng hoạt động khác
Nếu chỉ cố gắng “không dùng điện thoại” mà không có hoạt động thay thế, nhiều người rất dễ quay lại thói quen cũ.
Vì vậy, có thể chuẩn bị sẵn một số lựa chọn đơn giản như đọc vài trang sách, chăm cây, nấu ăn, đi bộ, tập giãn cơ, dọn dẹp nhà cửa hoặc trò chuyện với người thân.
Điểm chung của những hoạt động này là giúp cơ thể và tâm trí có cách thư giãn khác thay vì liên tục tìm kiếm nội dung mới trên màn hình.
Đặc biệt, với những khoảng thời gian ngắn, không nhất thiết phải tìm một việc “có ích”. Ngồi yên, quan sát xung quanh hoặc để đầu óc nghỉ ngơi cũng là một cách sử dụng thời gian rảnh.
Không cần “cai” điện thoại hoàn toàn
Mục tiêu không phải loại bỏ điện thoại khỏi cuộc sống mà là chuyển từ sử dụng theo phản xạ sang sử dụng có chủ đích.
Nếu đôi lúc quay lại thói quen cũ, điều đó không có nghĩa nỗ lực thay đổi đã thất bại. Người dùng có thể xem lại mình vừa mở điện thoại trong hoàn cảnh nào, nguyên nhân là gì và thử điều chỉnh ở lần tiếp theo.
Bên cạnh việc điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị, sức khỏe não bộ cũng cần được quan tâm thông qua giấc ngủ, vận động, chế độ ăn uống cân bằng và thời gian nghỉ ngơi hợp lý.
Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, não có mức độ chuyển hóa cao và sử dụng lượng oxy lớn so với trọng lượng cơ thể. Vì vậy, việc duy trì lối sống lành mạnh và tạo đủ thời gian nghỉ ngơi cho não có ý nghĩa đối với khả năng tập trung và hoạt động nhận thức.
Nếu việc sử dụng điện thoại đã ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, công việc, học tập hoặc các mối quan hệ, người dùng nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.
Điều quan trọng không phải là bạn sử dụng điện thoại bao nhiêu lần trong ngày, mà là liệu bạn có còn kiểm soát được thời điểm và mục đích mình sử dụng nó hay không.
