Hiện nay, nhiều người có tình trạng ăn vô độ, đây là một rối loạn ăn uống nghiêm trọng, đặc trưng bởi các đợt ăn một lượng lớn thức ăn mất kiểm soát, sau đó là những hành vi bù trừ không phù hợp như tự gây nôn, lạm dụng thuốc nhuận tràng, nhịn ăn hoặc tập thể dục quá mức nhằm ngăn tăng cân.
Với những trường hợp này nếu không phát hiện sớm, không được điều trị kịp thời sẽ gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng với sức khỏe. Ths.BS Phạm Thị Nguyệt Nga - Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, từng tiếp nhận một nữ sinh 21 tuổi (ở Tuyên Quang) bị mắc chứng ăn vô độ tâm thần, hạ kali máu.
Được biết, nữ sinh này có quá trình phát triển thể chất và tâm thần vận động bình thường, học lực khá. Từ nhỏ, người bệnh được nhận xét là trầm tính, ít nói, ít chia sẻ và có ít bạn bè. Bố mẹ bận rộn với công việc, ít thời gian quan tâm, chăm sóc các con.
Khi lên đại học, bệnh nhân thường bị bạn bè trêu chọc, chê bai ngoại hình. Từ đó, cô chú ý nhiều hơn đến vóc dáng, thường nhịn ăn, uống trà và cà phê để giảm cân. Bệnh nhân cũng thường xuyên căng thẳng với bố, từng tự rạch tay để giải tỏa cảm xúc.
Sau đó, cô xuất hiện 8-10 cơn ăn uống mất kiểm soát mỗi tuần, kèm các hành vi bù trừ như tự gây nôn, sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu và tập thể dục quá mức để ngăn tăng cân. Chỉ đến khi mẹ bệnh nhân phát hiện con gái ăn một lượng lớn thức ăn mà không thể kiểm soát, sau đó tự móc họng gây nôn, kèm theo mất kinh 3 tháng nên đã đưa đến Bệnh viện Bạch Mai thăm khám.
Cô gái trẻ phải đi khám tâm thần vì ăn vô độ. Ảnh: Al.
Hay một trường hợp khác là nam sinh viên, quê Nam Định, được bác sĩ Ngô Tuấn Khiêm (Viện Sức khỏe Tâm thần) tiếp nhận và điều trị cũng ở trong tình trạng tương tự. Nam sinh có các biểu hiện rối loạn ăn uống hơn một năm nhưng gia đình không hay biết. Bạn bè nhận thấy mỗi lần đi ăn, nam sinh viên thường ăn lượng thức ăn gấp khoảng 3 lần người bình thường. Có lần, nam sinh viên ăn liền 2 suất cơm bình dân gần trường, về nhà còn ăn thêm một gói mì tôm.
Ban đầu, gia đình nghĩ con ăn khỏe nên không nghi ngờ bất thường. Chỉ đến khi nam thanh niên ngất sau khi nôn, bạn cùng phòng báo cho gia đình, người thân mới biết anh thường xuyên tự móc họng gây nôn. Khi đi khám, bệnh nhân được phát hiện rối loạn điện giải, hạ kali máu cùng các biểu hiện ăn uống mất kiểm soát nên được giới thiệu đến chuyên khoa tâm thần. Sau hơn một tháng điều trị ngoại trú, tình trạng bệnh nhân cải thiện khoảng 50-60%, các cơn ăn uống mất kiểm soát giảm dần.
Theo bác sĩ Ngô Tuấn Khiêm, hành vi của người bệnh ăn vô độ tâm thần gồm: Ăn một lượng thức ăn lớn hoặc khác thường trong một khoảng thời gian ngắn; cảm giác không thể dừng hoặc kiểm soát việc ăn; lặp lại hành vi bù trừ không phù hợp như móc họng nôn hoặc tập thể dục thái quá.
Ngoài ra, bệnh nhân bị ám ảnh quá mức bởi cân nặng hoặc hình dáng cơ thể; lạm dụng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, thụt tháo hoặc thuốc khác hoặc có hành vi nhịn ăn kéo dài, hạn chế ăn quá mức sau cơn ăn. Những bệnh nhân này cũng thường tập luyện quá mức nhằm tiêu hao bớt calo nạp vào.
"Vòng xoắn hạn chế ăn - căng thẳng - ăn vô độ - bù trừ (nôn, nhịn ăn, uống thuốc, tập luyện quá mức) - tội lỗi (xấu hổ - quay lại hạn chế ăn) khiến bệnh nhân không thể thoát khỏi tình trạng ăn vô độ. Lúc này, việc can thiệp cần tập trung vào ăn đều đặn, giảm hành vi bù trừ và thay đổi niềm tin về cân nặng, hình dáng", BS Khiêm nói.
Theo BS Khiêm, bệnh thường kín đáo, nhưng hậu quả có thể xuất hiện trước khi người bệnh cảm nhận được bất thường. Người bệnh có thể bị rối loạn điện giải, hạ kali gây yếu cơ, ngất, và loạn nhịp nguy hiểm, thậm chí có thể dẫn tới tử vong.
PGS Nguyễn Văn Tuấn cho biết, bệnh thường phát hiện ở người trẻ, gặp ở nữ nhiều hơn nam.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần cho rằng, ăn vô độ tâm thần thường xuất hiện, khởi phát ở người trẻ nhiều hơn, đa phần là trẻ vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành, phổ biến ở nữ giới hơn nam giới.
Vì vậy, các bậc phụ huynh cần gần gũi, quan sát và kịp thời nhận biết những thay đổi bất thường ở trẻ. Các dấu hiệu đáng lưu ý như thường xuyên vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn hoặc cố che giấu việc nôn; thức ăn biến mất bất thường, ăn vụng hoặc tích trữ thực phẩm; ăn kiêng khắt khe xen kẽ những giai đoạn ăn mất kiểm soát; tập luyện quá mức, lo âu khi bỏ buổi tập; sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc lợi tiểu; né tránh ăn cùng người khác, thu mình hoặc thay đổi tâm trạng quanh bữa ăn.
Các bậc cha mẹ khi nhận thấy những dấu hiệu trên nên đưa trẻ đi khám sớm tại chuyên khoa tâm thần để được đánh giá và tư vấn phù hợp kịp thời tránh để bệnh trong tình trạng nặng.
