Mẹ của Hao Hao tìm đến một chuyên gia tâm lý nhằm nghe lời khuyên tư vấn, bà than phiền: “Con trai tôi giờ gần như không thể ngồi yên. Vừa xuống sân là con chạy nhảy không ngừng, có khi leo cầu trượt cả chục lần, rồi đuổi theo các bạn đến lúc mồ hôi ướt đẫm. Gọi mãi con cũng chẳng chịu dừng lại. Vậy mà chỉ cần bảo con ngồi xuống xem sách tranh vài phút, con lại bắt đầu cựa quậy. Tôi thực sự lo không biết với tình trạng này, sau này con làm sao thích nghi được với môi trường học đường”.
Chuyên gia giải thích rằng với trẻ nhỏ, chạy, nhảy, leo trèo hay đuổi bắt không phải là những hoạt động vô ích hay “lãng phí thời gian”. Đó chính là cách trẻ khám phá cơ thể và học cách tương tác với môi trường xung quanh. Thông qua việc liên tục thử nghiệm và điều chỉnh, hệ thống mạch thần kinh của não bộ sẽ phát triển, và trẻ sẽ học được cách kiểm soát cơ thể mình tốt hơn.
Theo đó, đứa trẻ thích vui chơi có cơ hội chạy nhảy, leo trèo và khám phá phù hợp với lứa tuổi, cơ thể và não bộ sẽ có thêm những trải nghiệm để phát triển khả năng kiểm soát vận động.
Cải thiện khả năng phối hợp thể chất
Khi leo cầu trượt, trẻ phải tự cảm nhận và điều chỉnh sức mạnh của tay, chân, biết lúc nào cần bám chắc và khi nào có thể buông tay. Điều này càng thể hiện rõ trong những trò chơi như trốn tìm hay đuổi bắt. Trẻ vừa chạy, vừa tìm chỗ ẩn nấp, đồng thời phải sẵn sàng dừng lại hoặc đổi hướng bất cứ lúc nào.
Những trò chơi tưởng chừng đơn giản này đòi hỏi trẻ phối hợp nhiều chuyển động phức tạp cùng lúc. Chẳng hạn, trong trò đuổi bắt, ban đầu trẻ có thể dễ dàng bị bắt khi chỉ chạy theo một hướng. Nhưng sau nhiều lần chơi, trẻ dần biết quan sát, xoay người, thay đổi hướng chạy hoặc bất ngờ dừng lại để tránh người đuổi theo. Những phản ứng ấy giúp trẻ ngày càng nhanh nhẹn và linh hoạt hơn.
Qua mỗi lần chạy, né tránh, leo trèo hay đổi hướng, trẻ đang học cách phối hợp các bộ phận cơ thể và kiểm soát chuyển động của mình tốt hơn. Vì vậy, những trò chơi vận động tự do không chỉ mang lại niềm vui mà còn là một cách tự nhiên để trẻ rèn luyện khả năng phối hợp thể chất.
Tự tin hơn và sẵn sàng thử những điều mới
Nếu quan sát một nhóm trẻ chơi cùng nhau, bố mẹ sẽ nhận ra rằng chúng hiếm khi cần người lớn đứng bên hướng dẫn từng bước. Trẻ tự bàn bạc xem ai chơi trước, mỗi người đảm nhận vai gì, rồi cùng nhau điều chỉnh luật chơi khi thấy trò chơi chưa đủ thú vị.
Trong quá trình ấy, trẻ sẽ gặp những tình huống buộc mình phải suy nghĩ: “Mình muốn thử cách này”. Trẻ tự tìm cách giải quyết, tự điều chỉnh khi kế hoạch không thành công và học cách đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã. Khi trẻ tự mình hoàn thành một việc khó rồi vui vẻ nói “Con làm được!”.
Vì vậy, khi trẻ đang chơi và gặp một chút khó khăn, người lớn không nhất thiết phải lập tức can thiệp. Điều cần làm là đảm bảo không gian chơi an toàn, quan sát từ bên ngoài và cho trẻ thời gian tự thử sức. Đôi khi, việc để trẻ tự loay hoay tìm cách giải quyết chính là cách trao cho con cơ hội khám phá khả năng của bản thân.
Khả năng tưởng tượng và tư duy vượt trội
Khi chăm chú chơi xếp hình, trẻ trông có vẻ yên lặng và tập trung, nhưng bên trong, não bộ vẫn đang hoạt động liên tục. Mỗi lần đưa một mảnh ghép lên tay, trẻ phải quan sát hình dạng, ước lượng vị trí, thử đặt vào những chỗ khác nhau rồi tự điều chỉnh nếu chưa phù hợp. Từ những lần thử và sửa như vậy, trẻ dần hình thành khả năng cảm nhận không gian và hiểu mối liên hệ giữa các hình dạng, vị trí.
Những hoạt động như chơi đất nặn hay vẽ cũng mang đến nhiều cơ hội để trẻ suy nghĩ và tưởng tượng. Trẻ phải tự quyết định mình muốn tạo ra điều gì, bắt đầu từ đâu, chọn hình dạng nào và liệu có nên thử một cách khác khi kết quả chưa như mong muốn. Những câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản như “Mình nên làm gì?”, “Nếu thử cách khác thì sao?” lại khuyến khích trẻ quan sát, thử nghiệm và tìm ra cách riêng của mình.
Đôi tay cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Khi trẻ bóp, nặn, cầm bút hay thực hiện những động tác nhỏ bằng đầu ngón tay, các chuyển động của bàn tay cần được phối hợp với những gì trẻ quan sát và suy nghĩ. Qua nhiều lần thực hành, trẻ dần kiểm soát động tác tốt hơn, đồng thời phát triển khả năng quan sát, cảm nhận không gian và tư duy.
Dễ hòa đồng với người khác hơn
Khi nhiều đứa trẻ chơi cùng nhau, những bất đồng nhỏ gần như là điều khó tránh khỏi.
“Con vẫn chưa chơi xong mà!”
“Tại sao bạn ấy được làm sếp?”
“Con cũng muốn chơi món đồ chơi này.”
Những cuộc tranh luận tưởng như vụn vặt là một phần tự nhiên trong quá trình trẻ học cách sống cùng người khác. Khi muốn giữ phần chơi của mình, trẻ cũng dần nhận ra rằng bạn bè có mong muốn và cảm xúc riêng. Có lúc trẻ phải chờ đến lượt, có lúc cần nhường nhịn, thương lượng hoặc chấp nhận rằng mọi việc không phải lúc nào cũng diễn ra theo ý mình.
Những kỹ năng ấy khó hình thành chỉ từ việc nghe người lớn nhắc đi nhắc lại rằng phải biết chia sẻ, chờ đợi hay nhường nhịn. Qua mỗi lần tranh luận, thỏa thuận rồi tiếp tục chơi, trẻ trực tiếp trải nghiệm cách lời nói và hành động của mình ảnh hưởng đến người khác. Chính những tình huống thực tế đó giúp các nguyên tắc ứng xử trở nên dễ hiểu và đáng nhớ hơn.
Chơi cùng bạn bè vì thế giống như một “xã hội thu nhỏ”. Trong những cuộc chơi ấy, trẻ học cách hợp tác, chờ đến lượt, bày tỏ mong muốn, lắng nghe người khác và tự tìm cách giải quyết những mâu thuẫn nhỏ. Đây cũng là những trải nghiệm quan trọng để trẻ từng bước biết hòa nhập và ứng xử phù hợp khi bước ra môi trường rộng lớn hơn.
