Cây dại mọc bờ rào nay thành đặc sản nổi tiếng, vừa ăn vừa làm thuốc, trồng 3 tháng cho thu hoạch

Lá bông vang gây ấn tượng bởi vị chua thanh tự nhiên, thường được người miền Trung dùng nấu canh cá đồng. Không chỉ là nguyên liệu tạo vị chua cho món ăn dân dã, loại lá mọc hoang này còn được tìm mua với giá 40.000-50.000 đồng/kg và có nhiều công dụng trong y học cổ truyền.

Ở Nghệ An, Thanh Hóa và một số tỉnh miền Trung, lá bông vang là nguyên liệu gắn với cách nấu ăn truyền thống của người dân địa phương. Không cần đến những loại quả chua cầu kỳ, chỉ một nắm lá hái ngoài vườn cũng đủ làm nên nồi canh cá thơm ngon. Cách tận dụng nguyên liệu tự nhiên này được lưu truyền qua nhiều thế hệ, đặc biệt phổ biến ở những vùng quê có nhiều ao hồ, đồng ruộng.

Sở dĩ lá bông vang được ưa chuộng là nhờ vị chua khá đặc trưng. Khác với vị chua đậm của me hay sấu, loại lá này tạo cảm giác thanh nhẹ, không quá gắt, giúp nước canh có vị chua vừa đủ mà vẫn giữ được vị ngọt tự nhiên của nguyên liệu chính. Khi nấu cùng cá đồng, vị chua dịu của lá hòa quyện với vị béo và ngọt của thịt cá, tạo nên món ăn giản dị nhưng hấp dẫn.

Cây bông vang có hình dáng khá dễ nhận biết. Lá màu xanh, phiến lá rộng, chia thành nhiều thùy với phần mép có răng cưa. Thân cây thường có lông nhỏ, mọc thành bụi và không quá cao. Trong tự nhiên, cây thường xuất hiện ở những khu vực đất ẩm, ven bờ ruộng, bãi đất trống, ven đường hoặc dưới những bụi cây.

Để chế biến, người dân thường chọn lá bánh tẻ, không quá non cũng không quá già. Lá non thường có vị chua chưa rõ, còn lá già dễ dai và có thể ảnh hưởng đến độ ngon của món ăn. Sau khi thu hái, lá được nhặt bỏ phần sâu úa, rửa nhiều lần với nước sạch. Do bề mặt lá có thể có lông nhỏ, một số người còn vò nhẹ hoặc chà qua trước khi cho vào nồi.

Món ăn nổi tiếng nhất từ nguyên liệu này là canh cá nấu lá bông vang. Người nấu có thể sử dụng cá rô đồng, cá diếc, cá trê hoặc cá quả tùy sở thích. Cá sau khi làm sạch thường được ướp với chút muối, tiêu, hành khô rồi đem chiên sơ để thịt săn lại. Một số gia đình thích nấu cá tươi trực tiếp để giữ vị ngọt tự nhiên.

Khi nước canh sôi, cá chín tới, lá bông vang được cho vào nồi và đun thêm một lúc để vị chua tiết ra. Tùy khẩu vị, người nấu có thể thêm hành lá, rau thơm, ớt hoặc cà chua để món ăn dậy mùi hơn. Thành phẩm là nồi canh có vị chua thanh, nước ngọt từ cá, phần lá mềm nhưng vẫn giữ được hương vị riêng. Món này ăn cùng cơm nóng rất hợp, nhất là trong những ngày thời tiết oi bức.

Không chỉ dùng để nấu canh cá đồng, lá bông vang còn có thể kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác. Một số gia đình sử dụng lá để nấu cùng cá biển, tôm, cua hoặc mực nhằm tạo vị chua tự nhiên. Lá cũng có thể được thêm vào những món kho, món om để cân bằng vị béo, giúp món ăn không bị ngấy. Với những người thích hương vị dân dã, đây là nguyên liệu khá linh hoạt trong gian bếp.

Bên cạnh việc được sử dụng trong ẩm thực, cây vông vang còn xuất hiện trong các bài thuốc dân gian. Theo kinh nghiệm y học cổ truyền, nhiều bộ phận của cây như rễ, thân, lá và hạt được tận dụng với những mục đích khác nhau. Đặc biệt, hạt vông vang có chứa tinh dầu với mùi hương đặc trưng, trong đó có thành phần tạo mùi xạ hương tự nhiên, được quan tâm ứng dụng trong lĩnh vực mỹ phẩm và hương liệu.

Trong dân gian, cây vông vang được nhắc đến trong các bài thuốc hỗ trợ thanh nhiệt, tiêu viêm và một số vấn đề liên quan đến tiêu hóa, tiết niệu, xương khớp.

Ngày nay, khi nhiều người ở thành phố có xu hướng tìm mua các loại rau rừng, rau quê, lá bông vang cũng dần xuất hiện trên thị trường. Tại một số khu chợ chuyên bán đặc sản vùng miền, lá tươi được rao bán với giá khoảng 40.000-50.000 đồng/kg.

Cây bông vang thường sinh trưởng thuận lợi khi thời tiết ấm, độ ẩm cao và đất có đủ dinh dưỡng. Ở những vùng có cây mọc hoang, người dân có thể thu hái nhiều đợt trong thời gian cây phát triển mạnh. Khi hái, họ thường ưu tiên phần lá bánh tẻ và ngọn non, tránh cắt sát gốc để cây tiếp tục đâm chồi. Mùa thu hoạch cụ thể không hoàn toàn giống nhau giữa các vùng, phụ thuộc vào thời tiết và điều kiện sinh trưởng tại địa phương.

Đối với những người muốn tự trồng tại nhà, loại cây này cũng không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc. Có thể gieo hạt hoặc trồng cây con trong vườn, chậu lớn hay thùng xốp, khoảng 3 tháng cho thu hoạch đợt lá đầu tiên.