Miền Tây Nam Bộ từ lâu được biết đến là vùng đất trù phú với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt cùng nguồn sản vật phong phú. Mỗi mùa nước nổi về, nơi đây lại mang đến nhiều đặc sản dân dã nhưng đậm hương vị quê hương như cá linh, bông điên điển, rau nhút và đặc biệt là hẹ nước. Từ một loài cỏ dại trên đồng ruộng, hẹ nước ngày nay đã trở thành đặc sản được nhiều thực khách yêu thích và xuất hiện trong thực đơn của không ít nhà hàng miền Tây.
Hẹ nước là loại cây thủy sinh sinh trưởng tự nhiên ở những vùng ngập nước, đầm lầy, ruộng trũng và kênh mương. Cây thường xuất hiện nhiều vào khoảng tháng 7 đến tháng 9 âm lịch, đúng thời điểm mùa nước nổi ở các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang. Người dân miền Tây vẫn ví hẹ nước là "lộc trời" bởi cây không cần gieo trồng, không phải chăm bón mà cứ đến mùa mưa, nước ngập đồng là những bụi hẹ lại xanh tốt, phủ kín mặt ruộng.
Khác với hẹ trồng trong vườn, hẹ nước có phần gốc màu trắng, lá dài, dẹt và mềm. Khi bẻ hoặc bóp nhẹ, thân cây có độ giòn, xốp đặc trưng. Điều thú vị là loại cây này gần như không có hoa, quả hay hạt nhưng vẫn có sức sống mãnh liệt nhờ phát triển từ thân ngầm dưới lớp bùn. Chính điều kiện tự nhiên của vùng đất ngập nước đã tạo nên hương vị ngọt thanh, giòn mát mà không loại rau nào có được.
Việc thu hoạch hẹ nước lại không hề đơn giản. Người dân phải lội xuống những cánh đồng ngập nước, ngâm mình nhiều giờ để tìm những bụi hẹ ngon. Khi thu hoạch, họ dùng tay nắm sát phần gốc nằm dưới mặt nước rồi nhẹ nhàng lắc để nhổ cả cây, tránh làm gãy thân. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, hẹ nước mọc ở vùng nước sâu, trong và có dòng chảy thường có lá xanh đậm, bản to, giòn và thơm hơn. Ngược lại, những bụi hẹ mọc ở vùng nước cạn hoặc đục thường ngắn hơn, lá dày và có vị hơi đắng.
Trước đây, hẹ nước chỉ là món ăn dân dã gắn với những ngày còn nhiều khó khăn. Người dân thường nhổ hẹ về rửa sạch để ăn sống với mắm nêm hoặc luộc chấm cùng nước cá linh kho. Càng về sau, khi nhiều người biết đến hương vị đặc biệt của loại rau này, hẹ nước dần trở thành đặc sản nổi tiếng, được bán tại chợ quê hay trên chợ mạng với giá từ 40.000 đến 60.000 đồng/kg.
Điểm hấp dẫn của hẹ nước nằm ở khả năng chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Đơn giản nhất là hẹ nước ăn sống, chỉ cần rửa sạch rồi chấm cùng mắm nêm, mắm kho hoặc nước cá linh kho. Ban đầu, hẹ nước có vị khá nhạt nhưng khi nhai kỹ sẽ cảm nhận được vị ngọt thanh và độ giòn tự nhiên rất cuốn hút.
Hẹ nước xào tỏi cũng là món được nhiều gia đình yêu thích. Ngoài ra, hẹ còn có thể xào cùng thịt bò, tép đồng, tôm hoặc kết hợp với nhiều loại rau đồng khác. Chỉ cần xào nhanh trên lửa lớn, hẹ vẫn giữ được màu xanh đẹp mắt và vị giòn ngọt đặc trưng.
Đặc biệt, lẩu mắm miền Tây gần như không thể thiếu hẹ nước. Khi nhúng vào nồi lẩu đang sôi, hẹ vẫn giữ được độ giòn, giúp cân bằng vị đậm của mắm và tạo nên hương vị hài hòa cho món ăn. Đây cũng là món khiến nhiều du khách nhớ mãi khi có dịp ghé thăm vùng đất phương Nam.
Ngày nay, thay vì chỉ khai thác hẹ mọc tự nhiên, nhiều nông dân miền Tây đã chủ động trồng hẹ nước để tăng thu nhập. Sau khi thu hoạch lúa hè thu, họ không xuống giống vụ mới mà bơm nước ngập ruộng để tạo điều kiện giống như mùa lũ tự nhiên. Những gốc hẹ còn sót lại sẽ tiếp tục nảy mầm và phát triển mạnh. Sau khoảng 45–60 ngày kể từ khi bắt đầu tạo ngập hoặc cây nảy chồi, người trồng có thể tiến hành thu hoạch lứa đầu tiên. Cây hẹ nước không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, hầu như không cần bón phân hay sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Chỉ cần duy trì mực nước phù hợp và nguồn nước sạch, người trồng có thể thu hoạch nhiều đợt trong suốt mùa nước nổi.
