Nghệ là loại cây quen thuộc trong vườn nhà, vừa được sử dụng làm gia vị, vừa có nhiều công dụng trong đời sống. Tuy nhiên, không phải ai trồng nghệ cũng thu được những bụi củ to, chắc, nhiều nhánh.
1. Chọn củ nghệ giống và chuẩn bị đất đúng cách để củ cái phát triển to khỏe
Chọn củ giống chắc, nhiều mắt mầm
Muốn trồng nghệ đạt năng suất cao, trước tiên phải chú ý đến chất lượng củ giống. Theo kinh nghiệm của nhiều người làm vườn, củ nghệ giống tốt thường có hình dáng đầy đặn, cầm chắc tay, vỏ nguyên vẹn và không xuất hiện dấu hiệu nấm mốc hay thối nhũn.
Nên ưu tiên những củ nghệ đã trưởng thành, có mắt mầm rõ ràng. Mắt mầm chính là vị trí cây sẽ phát triển thành chồi mới sau khi trồng.
Đối với củ nghệ lớn, có thể chia thành những đoạn giống vừa phải, mỗi đoạn dài khoảng 4–6cm và có ít nhất 1–2 mắt mầm khỏe. Những đoạn giống quá nhỏ, ít chất dinh dưỡng dự trữ thường phát triển chậm hơn.
Nếu cắt củ giống, nên dùng dao sạch, sắc và để vết cắt se lại ở nơi khô ráo, thoáng mát khoảng 1–2 ngày trước khi trồng. Điều này giúp hạn chế nguy cơ thối củ khi tiếp xúc với đất ẩm.
Không nên dùng những củ bị dập nát, mềm nhũn hoặc có mùi bất thường bởi chúng dễ mang mầm bệnh, khiến cây còi cọc ngay từ giai đoạn đầu.
Chuẩn bị đất tơi xốp, thoát nước tốt
Nghệ là cây phát triển thân rễ dưới mặt đất. Vì vậy, chất lượng đất có ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước và số lượng củ thu hoạch.
Đất quá cứng, bí chặt sẽ khiến thân rễ khó phát triển, củ dễ nhỏ và biến dạng. Ngược lại, đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ sẽ tạo điều kiện để nghệ mở rộng bộ thân rễ và hình thành nhiều nhánh.
Loại đất thích hợp là đất thịt nhẹ hoặc đất pha cát, có khả năng giữ ẩm nhưng không bị đọng nước.
Nếu trồng nghệ trong vườn, nên xới đất sâu khoảng 25–30cm, loại bỏ cỏ dại, sỏi đá và những phần rễ cây còn sót lại.
Sau đó, trộn thêm phân chuồng đã ủ hoai mục hoặc phân hữu cơ để cải thiện độ tơi xốp và bổ sung dinh dưỡng.
Đối với đất thấp, dễ ngập úng vào mùa mưa, nên lên luống cao khoảng 20–25cm. Cách làm này giúp nước thoát nhanh hơn, hạn chế tình trạng thối thân rễ.
Nếu trồng nghệ trong chậu hoặc thùng xốp, cần chọn dụng cụ đủ rộng và sâu, có nhiều lỗ thoát nước dưới đáy. Chậu rộng sẽ giúp những nhánh nghệ có thêm không gian phát triển về hai bên.
Một lưu ý quan trọng là không nên sử dụng phân chuồng tươi bón trực tiếp vào vị trí đặt củ giống, bởi quá trình phân hủy có thể gây hại cho cây và làm tăng nguy cơ phát sinh mầm bệnh.
2. Cách trồng nghệ để củ cái to chắc, nhánh con mọc nhiều
Đặt củ giống đúng chiều và đúng độ sâu
Sau khi chuẩn bị đất, tiến hành đào các hốc nhỏ, đặt củ nghệ giống nằm ngang sao cho những mắt mầm khỏe hướng lên phía trên.
Phủ một lớp đất tơi xốp dày khoảng 3–5cm lên củ. Không nên lấp đất quá sâu vì có thể khiến mầm mất nhiều thời gian để nhú lên mặt đất, nhất là khi đất ẩm và nặng.
Khoảng cách giữa các cây có thể duy trì từ 25–35cm tùy giống và điều kiện trồng. Nếu diện tích rộng, nên để hàng cách hàng khoảng 35–45cm để thuận tiện chăm sóc, làm cỏ và vun gốc.
Nhiều người có thói quen trồng nghệ thật sát nhau với mong muốn thu được nhiều củ trên cùng một diện tích. Tuy nhiên, mật độ quá dày lại khiến các bụi cạnh tranh ánh sáng, nước và dinh dưỡng.
Khi bộ lá phát triển chen chúc, cây dễ thiếu thông thoáng, còn phần thân rễ phía dưới không có đủ khoảng trống để mở rộng.
Vì thế, trồng với khoảng cách hợp lý sẽ giúp mỗi bụi nghệ có điều kiện phát triển tốt hơn.
Giữ ẩm vừa đủ, tuyệt đối tránh để đất úng
Sau khi trồng, cần tưới nhẹ để đất đủ ẩm, giúp củ giống nhanh hình thành rễ và nảy mầm.
Trong giai đoạn đầu, nên kiểm tra độ ẩm thường xuyên. Nếu bề mặt đất đã khô và lớp đất phía dưới bắt đầu thiếu ẩm, có thể bổ sung nước.
Tuy nhiên, không nên tưới liên tục khiến đất luôn trong tình trạng sũng nước.
Nghệ là cây ưa môi trường ấm và ẩm nhưng rất dễ gặp vấn đề khi đất thoát nước kém. Củ giống bị ngâm trong nước lâu có thể thối trước khi kịp nảy mầm.
Vào mùa mưa, cần chú ý khơi thông rãnh thoát nước. Với nghệ trồng trong chậu, nên kê chậu cao khỏi mặt đất để nước không bị ứ đọng ở đáy.
Một mẹo đơn giản là phủ lên mặt đất một lớp rơm rạ khô, lá cây đã xử lý sạch hoặc vật liệu hữu cơ phù hợp. Lớp phủ này giúp hạn chế bốc hơi nước, giảm cỏ dại và giữ cho đất ổn định hơn.
Đặt cây ở nơi có ánh sáng thích hợp
Nghệ thích hợp với khí hậu ấm áp và có thể sinh trưởng tốt tại những vị trí có ánh sáng tán xạ hoặc bóng râm nhẹ.
Nếu trồng trong sân vườn, có thể bố trí dưới tán cây thưa, nơi vẫn nhận được ánh sáng trong ngày.
Không nên trồng ở góc quá tối, thiếu ánh sáng kéo dài vì cây có thể phát triển yếu, lá mỏng và khả năng tích lũy chất dinh dưỡng vào thân rễ giảm.
Ngược lại, những vị trí quá nắng, đất khô nhanh cũng khiến cây dễ thiếu nước, nhất là trong giai đoạn mới trồng.
Khi bộ lá phát triển khỏe mạnh, cây sẽ quang hợp tốt hơn, tạo nguồn dinh dưỡng để nuôi phần thân rễ dưới đất.
3. Bí quyết chăm sóc giúp nghệ đẻ nhiều nhánh, củ mập chắc và ít bị thối
Bón phân đúng giai đoạn để nuôi củ
Muốn nghệ có nhiều nhánh, ngoài đất tốt còn phải chú ý cung cấp dinh dưỡng phù hợp trong suốt quá trình sinh trưởng.
Ở giai đoạn cây mới mọc, nghệ cần dinh dưỡng để hình thành bộ rễ, thân và lá. Có thể sử dụng phân hữu cơ đã hoai mục hoặc phân bón cân đối với lượng phù hợp.
Khi cây đã phát triển ổn định và bắt đầu bước vào thời kỳ hình thành, làm lớn thân rễ, cần duy trì nguồn dinh dưỡng, đặc biệt là kali theo nhu cầu thực tế của đất.
Kali tham gia vào quá trình vận chuyển và tích lũy chất dinh dưỡng, góp phần hỗ trợ thân rễ phát triển.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng bón càng nhiều kali thì củ càng to. Bón phân quá liều có thể làm đất mất cân đối dinh dưỡng, gây hại rễ và ảnh hưởng đến năng suất.
Đặc biệt, cần tránh lạm dụng phân đạm. Nếu bón quá nhiều đạm, cây có thể phát triển lá rất xanh tốt nhưng việc tích lũy vào thân rễ không tương xứng.
Với nghệ trồng tại nhà, nên ưu tiên phân hữu cơ hoai mục, kết hợp phân bón chuyên dùng theo đúng hướng dẫn trên bao bì.
Vun gốc giúp thân rễ có thêm không gian phát triển
Đây là một trong những công việc nhiều người trồng nghệ tại nhà thường bỏ qua.
Khi cây nghệ lớn dần, phần thân rễ sẽ phát triển sang hai bên và có thể nhô lên gần mặt đất. Nếu đất quanh gốc bị xói mòn hoặc nén chặt, sự phát triển của thân rễ có thể bị ảnh hưởng.
Sau khi cây đã mọc khỏe, có thể xới nhẹ lớp đất mặt xung quanh, kết hợp làm sạch cỏ dại và vun thêm đất tơi vào gốc.
Khi vun, cần thao tác nhẹ nhàng để tránh làm đứt rễ hoặc tổn thương những nhánh nghệ non.
Không nên phủ đất quá dày lên phần thân đang mọc bởi điều này có thể làm gốc bí ẩm.
Việc vun gốc có thể thực hiện trong những đợt chăm sóc khi đất bị xói hoặc thân rễ bắt đầu lộ ra.
Kết hợp với lớp phủ hữu cơ mỏng, cách làm này giúp duy trì môi trường đất thuận lợi hơn cho cây.
Không tùy tiện bẻ mầm, cắt lá để ép nghệ ra nhánh
Một số người cho rằng thường xuyên bẻ bớt mầm hoặc cắt lá sẽ khiến cây dồn sức nuôi củ. Tuy nhiên, đây không phải biện pháp nên áp dụng tùy tiện.
Lá nghệ có vai trò quang hợp, tạo chất dinh dưỡng để nuôi thân rễ. Nếu cắt bỏ quá nhiều lá khỏe, cây có thể giảm khả năng tích lũy và khiến củ phát triển kém.
Tốt nhất chỉ nên loại bỏ lá đã khô, hư hỏng hoặc có dấu hiệu bệnh, đồng thời giữ bụi nghệ thông thoáng.
Khi thấy cây vàng lá bất thường, thân mềm, gốc có mùi hôi hoặc củ bị nhũn, cần kiểm tra độ ẩm đất và loại bỏ những cây bị bệnh nặng để hạn chế lây lan.
Thu hoạch đúng thời điểm để củ chắc, ít bị non
Nghệ thường cần khoảng 8–10 tháng để đạt độ trưởng thành, tùy giống, khí hậu và điều kiện chăm sóc.
Khi cây bước vào giai đoạn cuối chu kỳ, lá thường chuyển vàng, thân phía trên dần khô và cây bắt đầu ngừng sinh trưởng.
Đây là dấu hiệu cho thấy có thể kiểm tra độ trưởng thành của thân rễ trước khi thu hoạch.
Không nên đào nghệ quá sớm nếu muốn có củ già, chắc và nhiều nhánh phát triển hoàn chỉnh.
Khi thu hoạch, dùng cuốc nhỏ hoặc dụng cụ làm vườn đào cách gốc một khoảng vừa đủ, nhẹ nhàng nhấc cả bụi lên để tránh làm gãy các nhánh con.
Sau đó, giũ bớt đất, phân loại những củ khỏe, không sâu bệnh để sử dụng hoặc dành làm giống cho vụ sau.
Những củ giống được giữ lại nên bảo quản ở nơi khô thoáng, tránh ánh nắng gay gắt và kiểm tra thường xuyên để loại bỏ củ có dấu hiệu thối.
Có thể thấy, để trồng nghệ củ cái to chắc, nhánh con mọc nhiều, không nhất thiết phải dùng những loại phân bón đắt tiền hay áp dụng kỹ thuật phức tạp. Điều quan trọng là chọn giống tốt, chuẩn bị đất thoát nước, trồng đúng khoảng cách, chăm sóc ổn định và thu hoạch khi củ đủ độ trưởng thành.
Chỉ cần chú ý những yếu tố này, một góc vườn nhỏ hoặc vài thùng xốp cũng có thể mang lại những bụi nghệ khỏe mạnh, thân rễ phát triển đầy đặn, phục vụ nhu cầu sử dụng của gia đình.
Thông tin mang tính tham khảo. Hiệu quả trồng nghệ còn phụ thuộc vào giống, thổ nhưỡng, thời tiết và điều kiện chăm sóc thực tế.
