Ngày nay, nhiều bậc bố mẹ quan tâm đến việc xây dựng mối quan hệ gần gũi với con. Ai cũng hiểu rằng khi biết lắng nghe, trò chuyện và chia sẻ, bố mẹ mới thật sự bước vào thế giới nội tâm của trẻ.
Theo nhà giáo dục Sukhomlinsky, mỗi lời nói, cách thể hiện của bố mẹ đều âm thầm góp phần hình thành tâm hồn của con. Chính vì vậy, giao tiếp trong gia đình cần gần gũi, sự tinh tế và chọn lọc.
Không phải điều gì cũng nên nói ra, dù mối quan hệ có thân thiết đến đâu. Có những lời nói vô tình nhưng lại ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ và cách trẻ nhìn nhận bản thân cũng như các mối quan hệ xung quanh.
Đặc biệt, có những câu nói nhiều lần sẽ để lại dấu ấn sâu trong lòng trẻ, thậm chí theo các em trong suốt quá trình trưởng thành. Vì thế, điều quan trọng không nói nhiều, mà nên đúng bằng sự thấu hiểu và yêu thương.
Không nên chia sẻ sự tiêu cực của bố mẹ lên con
Cảm xúc của bố mẹ là nền tảng quan trọng cho sự trưởng thành của trẻ. Khi người lớn giữ được sự điềm tĩnh và ấm áp, trẻ sẽ lớn lên trong cảm giác an toàn và tích cực. Ngược lại, nếu bố mẹ thường xuyên nóng giận, căng thẳng, trẻ cũng dễ trở nên nhạy cảm, bất an và khó kiểm soát cảm xúc.
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là “lây lan cảm xúc”, nghĩa là con người có xu hướng vô thức bắt chước trạng thái cảm xúc của nhau. Trẻ em lại càng nhạy cảm hơn, không chỉ nhìn thấy mà còn “cảm” được sự thay đổi cảm xúc của bố mẹ mỗi ngày.
Trong cuộc sống, không khó để bắt gặp bố mẹ gặp áp lực ở nơi làm việc, về nhà lại trút bực bội lên con, hay vì một lỗi nhỏ của trẻ mà phản ứng trở nên gay gắt. Những khoảnh khắc tưởng như thoáng qua ấy, nếu lặp lại nhiều lần, âm thầm làm tổn thương cảm giác an toàn của trẻ.
Khi lớn lên trong môi trường nhiều cảm xúc tiêu cực, trẻ dễ trở nên tự ti, lo lắng, thậm chí học theo cách phản ứng nóng nảy của người lớn.
Vì vậy, khi cảm thấy không ổn, bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói với con: “Bố mẹ đang hơi mệt và cần một chút thời gian để bình tĩnh lại, lát nữa mình sẽ nói chuyện nhé.” Khi đã ổn định cảm xúc, hãy quay lại với con bằng sự nhẹ nhàng và thấu hiểu.
Không chia sẻ nỗi sợ hãi về tương lai
Trong một xã hội thay đổi nhanh chóng, đặc biệt khi công nghệ phát triển mạnh mẽ, không ít phụ huynh cảm thấy lo lắng cho tương lai của con. Nỗi lo ấy có thể bắt nguồn từ việc con học không tốt, không vào được trường như mong muốn, hay sau này khó tìm được chỗ đứng trong cuộc sống.
Vì lo lắng, đôi khi bố mẹ vô tình nói với con những lời: “Con lười như vậy thì sau này sẽ ra sao?”, “Không cố gắng bây giờ thì tương lai sẽ rất vất vả”…
Điều đáng chú ý, những lời nói ấy nếu lặp lại nhiều lần tạo áp lực vô hình, khiến trẻ dần lo lắng, mất tự tin và thậm chí sợ hãi khi nghĩ về tương lai.
Thực ra, cảm xúc của bố mẹ có sức lan tỏa rất lớn. Khi người lớn luôn bất an, trẻ cũng dễ nhìn thế giới bằng ánh mắt lo lắng và tiêu cực.
Hạn chế chia sẻ việc không hài lòng, hay thường xuyên phàn nàn về người khác
Nhiều bậc bố mẹ đôi khi mang trong lòng những bức xúc nhưng không biết chia sẻ cùng ai, nên vô tình trút tâm sự với con. Tuy nhiên, điều này lại dễ vượt quá khả năng chịu đựng tâm lý của trẻ.
Khi thường xuyên nghe bố mẹ phàn nàn về người thân, trẻ có thể cảm thấy gia đình thiếu sự ấm áp và an toàn. Lâu dần, các em cũng dễ bắt chước cách nhìn nhận tiêu cực, trở nên khó chịu, hay phàn nàn và thiếu thiện cảm với người khác.
Thực tế cho thấy, khi trẻ mất niềm tin hoặc có cảm xúc tiêu cực, các em dễ chán học, giảm hứng thú và kết quả học tập cũng bị ảnh hưởng.
Thế giới của trẻ vốn rất đơn giản, các em thường tin tưởng tuyệt đối vào bố mẹ. Vì vậy, những đánh giá tiêu cực của người lớn có thể khiến trẻ hiểu sai và phản ứng theo hướng không có lợi cho chính mình.
Không nói lời so sánh con với người khác
“Con nhà người ta” có lẽ là nỗi ám ảnh quen thuộc trong tuổi thơ của nhiều đứa trẻ.
Bố mẹ tin rằng việc so sánh con với trẻ khác sẽ giúp con có động lực cố gắng hơn. Nhưng thực tế, kiểu “động lực” này lại dễ làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ.
Một em học sinh từng viết: Khi nghe những câu như “Sao bạn làm được mà con lại không?”, hay “Sao con không giỏi như người ta?”, em chỉ biết cúi đầu im lặng, cảm thấy mình kém cỏi và không đủ tốt.
Trong tâm lý học, việc thường xuyên bị so sánh tiêu cực khiến trẻ dần mất đi sự tự tin, sinh ra mặc cảm, thậm chí là phản kháng hoặc thu mình lại.
Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, có điểm mạnh và nhịp phát triển khác nhau. Giáo dục không nên đặt con lên bàn cân với người khác, mà cần giúp con hiểu và phát huy giá trị của chính mình.
Nuôi dạy con không chỉ cần sự tận tâm mà còn cần sự tinh tế. Đôi khi, một câu nói vô tình cũng để lại dấu ấn lâu dài trong lòng trẻ.
Như một nhà tâm lý học từng chia sẻ: Bố mẹ không chỉ là người dạy dỗ, mà còn là nơi “giữ và nâng đỡ” cảm xúc của con.
Lời nói của bố mẹ chính là “dinh dưỡng” nuôi lớn tâm hồn trẻ. Vì vậy, thay vì nói ra những điều gây tổn thương, hãy lựa chọn những lời nói mang lại sự an toàn, khích lệ và niềm tin.
