Trước thềm cuộc đọ sức giữa đội tuyển Anh và Tây Ban Nha tại Nations League vào rạng sáng 01h45 ngày 27/9, người hâm mộ xứ sở sương mù một lần nữa nhìn sang bán đảo Iberia với sự ghen tị xen lẫn tò mò.
Trong khi "Tam Sư" vẫn mòn mỏi tìm kiếm danh hiệu lớn đầu tiên kể từ World Cup 1966, người Tây Ban Nha đã thâu tóm tới 5 chức vô địch lớn chỉ trong vòng 18 năm, gần nhất là ngai vàng World Cup 2026 và EURO 2024. Thông thường, một cuộc đại tu hệ thống đào tạo trẻ như trường hợp của Đức sau thảm họa EURO 2000 hay chính tuyển Anh sau thất bại tại World Cup 2010 chỉ xuất hiện sau những cuộc khủng hoảng kéo dài. Tuy nhiên, Tây Ban Nha lại chọn một lối đi hoàn toàn khác biệt nhờ việc họ cải tổ học viện ngay từ đỉnh cao danh vọng.
Từ năm 2016, khi bóng đá Tây Ban Nha vẫn ngập tràn vinh quang, các câu lạc bộ La Liga đã bắt đầu tổ chức các hội nghị học viện thường niên để chia sẻ phương pháp luận, tiền đề dẫn tới "Kế hoạch quốc gia về tối ưu hóa học viện" ra đời năm 2022. Ông Juan Florit, Trưởng bộ phận dự án bóng đá của La Liga, nhấn mạnh về sự chủ động này:
"Theo truyền thống, một quốc gia hay liên đoàn bóng đá thường chỉ bắt đầu dự án từ vị thế yếu kém, từ một vấn đề hoặc một tình cảnh tiêu cực. Nhưng nếu chúng tôi tự mãn cho rằng thành công hiện tại là đủ, sớm muộn bóng đá Tây Ban Nha cũng sẽ tụt hậu so với các quốc gia khác."
Sức mạnh của hệ thống La Liga được phản ánh qua những con số thống kê áp đảo. Suốt 10 mùa giải qua, trung bình mỗi mùa La Liga ghi nhận tới 236,6 cầu thủ nội địa thi đấu trên 450 phút, bỏ xa hoàn toàn Serie A (152,2), Ligue 1 (149,9), Bundesliga (142,6) và đặc biệt là Ngoại hạng Anh với vỏn vẹn 117,7 cầu thủ.
Tỷ lệ thời lượng thi đấu của các cầu thủ bản địa tại giải đấu hàng đầu Tây Ban Nha chiếm tới 57,2%, thậm chí vọt lên mốc 58,9% ở mùa giải năm nay, trong khi tỷ lệ của cầu thủ người Anh tại Ngoại hạng Anh chỉ chạm mức khiêm tốn 30,5%.
Bên cạnh quy định trần lương khắt khe buộc các đội bóng như Sevilla hay Valencia phải đôn lứa trẻ lên thay thế ngôi sao, hệ thống đội dự bị (đội B) chính là vũ khí độc nhất vô nhị. Ông Florit giải thích:
"Tại Tây Ban Nha, 41 trong tổng số 42 câu lạc bộ chuyên nghiệp đều có đội dự bị thi đấu ngay trong hệ thống giải chuyên nghiệp. Điều đó mang lại cho các tài năng trẻ từ 17 đến 20 tuổi một bước đệm vô cùng khắc nghiệt trước khi bước lên đội một."
Thay vì bị giam cầm ở các giải đấu U21 thiếu tính cọ xát như tại Anh, các sao mai xứ bò tót sớm được trui rèn trước các đối thủ dạn dày kinh nghiệm. Với 23 danh hiệu lớn nhỏ ở mọi cấp độ đội tuyển kể từ năm 2016, nhiều hơn gấp đôi bất kỳ quốc gia châu Âu nào, bóng đá Tây Ban Nha đã chứng minh triết lý đắt giá nhất của họ. Như lời ông Florit đúc kết:
"Cầu thủ chính là dự án. Không phải kết quả, không phải thứ hạng; mà chính là con người cầu thủ."
Khi niềm tin được cụ thể hóa bằng số phút thi đấu thực tế thay vì những kế hoạch nằm trên giấy, Tây Ban Nha đã tạo nên một bệ phóng bền vững mà bóng đá Anh vẫn đang mải miết kiếm tìm. Cuộc đối đầu tại Nations League tới đây vì thế là thước đo khoảng cách giữa một hệ sinh thái đào tạo đã hoàn thiện và một giấc mơ xưng vương vẫn còn dang dở của người Anh
