Nhiều gia đình có thói quen ưu tiên ăn cá vì cho rằng cá lành mạnh hơn thịt, ít gây béo và tốt cho tim mạch. Trong khi đó, thịt đỏ lại thường bị gắn với những cảnh báo về cholesterol và bệnh tim mạch.
Nhưng nếu nhìn dưới góc độ dinh dưỡng, cá không phải lúc nào cũng tốt hơn thịt. Mỗi loại thực phẩm có những ưu điểm riêng, quan trọng là chọn đúng loại, ăn với lượng hợp lý và chế biến phù hợp.
1. Cá có lợi thế gì khiến nhiều chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên ăn thường xuyên?
Điểm nổi bật nhất của cá là nguồn axit béo omega-3, đặc biệt ở những loại cá béo như cá hồi, cá mòi, cá trích, cá thu. Hai loại omega-3 quan trọng là EPA và DHA có vai trò đối với hoạt động của não bộ, thị giác và sức khỏe tim mạch. Việc ăn cá thường xuyên, nhất là cá giàu omega-3, được xem là một phần của chế độ ăn có lợi cho tim mạch.
Ngoài chất béo tốt, cá còn cung cấp protein chất lượng cao, vitamin B12, vitamin D và nhiều khoáng chất như i-ốt, selen. Đây đều là những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo máu, hoạt động thần kinh, chuyển hóa và duy trì sức khỏe tổng thể.
Một ưu điểm khác là nhiều loại cá có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn những phần thịt đỏ nhiều mỡ. Vì vậy, nếu đang muốn kiểm soát lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần, cá có thể là lựa chọn đáng ưu tiên.
2. Thịt có thực sự kém bổ dưỡng hơn cá?
Đây là quan niệm chưa hoàn toàn chính xác. Thịt lợn, thịt bò và thịt gà đều là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, giúp xây dựng và duy trì cơ bắp, phục hồi mô và hỗ trợ nhiều hoạt động của cơ thể.
Đặc biệt, thịt bò và thịt lợn cung cấp sắt dạng heme, loại sắt mà cơ thể thường hấp thu dễ hơn so với sắt từ thực vật. Thịt đỏ còn giàu vitamin B12, kẽm và một số vitamin nhóm B. Đây là những dưỡng chất quan trọng đối với người thiếu máu do thiếu sắt hoặc có nhu cầu dinh dưỡng cao.
Thịt gà, nhất là phần ức bỏ da, lại có hàm lượng protein cao và tương đối ít chất béo. Nếu biết lựa chọn phần thịt phù hợp, loại bỏ mỡ thừa và chế biến lành mạnh, thịt vẫn có thể xuất hiện thường xuyên trong một chế độ ăn cân bằng.
3. Ăn cá hay ăn thịt tốt hơn cho tim mạch?
Nếu xét riêng về lợi ích tim mạch, cá thường có lợi thế, đặc biệt là cá giàu omega-3. Thay thế một phần thịt đỏ nhiều mỡ bằng cá có thể giúp giảm lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần và cải thiện chất lượng chế độ ăn.
Ngược lại, không nên đánh đồng tất cả các loại thịt. Thịt gia cầm bỏ da, thịt nạc và những phần thịt ít mỡ có đặc điểm dinh dưỡng khác hẳn thịt ba chỉ, thịt chế biến sẵn hay các món chiên rán nhiều dầu.
Một điều cần lưu ý là thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội và lạp xưởng nên được hạn chế. Việc tiêu thụ thường xuyên những thực phẩm này có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Thịt đỏ cũng nên được ăn với lượng vừa phải thay vì sử dụng quá nhiều trong thời gian dài.
4. Ăn cá nhiều có tốt không? Có những loại cá cần thận trọng
Cá tốt nhưng không có nghĩa là ăn càng nhiều càng tốt. Một số loài cá lớn sống lâu năm có thể tích lũy thủy ngân ở mức cao. Nếu tiêu thụ thường xuyên, thủy ngân có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đặc biệt đáng lo ngại đối với phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ.
Vì vậy, nên đa dạng các loại cá, ưu tiên những loại thường có hàm lượng thủy ngân thấp như cá mòi, cá hồi, cá trích, cá cơm và nhiều loại cá nhỏ khác. Cần hạn chế những loài cá săn mồi lớn có nguy cơ tích lũy thủy ngân cao.
Ngoài ra, cách chế biến cũng quyết định đáng kể giá trị của món ăn. Cá hấp, luộc, nấu canh hoặc kho với lượng muối vừa phải thường là lựa chọn tốt hơn cá chiên ngập dầu, cá tẩm bột chiên giòn hay cá muối quá mặn. Ăn cá sống cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng và vi khuẩn nếu nguồn thực phẩm không đảm bảo.
5. Nên ăn cá và thịt thế nào để cơ thể nhận đủ dưỡng chất?
Thay vì loại bỏ hoàn toàn thịt để chuyển sang ăn cá, cách hợp lý hơn là phân bổ đa dạng các nguồn protein trong tuần.
Theo khuyến nghị dinh dưỡng phổ biến, người trưởng thành nên ăn cá khoảng 2 bữa mỗi tuần, mỗi bữa khoảng 100-150g tùy nhu cầu và thể trạng. Có thể luân phiên cá béo và cá nạc để bổ sung cả protein lẫn các axit béo có lợi.
Với thịt, nên ưu tiên thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, hạn chế phần nhiều mỡ và giảm tối đa thịt chế biến sẵn. Thịt đỏ không cần kiêng tuyệt đối nhưng cũng không nên trở thành nguồn đạm duy nhất trong mọi bữa ăn.
Bên cạnh đó, đừng quên kết hợp protein với rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Một bữa ăn cân đối không chỉ phụ thuộc vào việc chọn cá hay thịt mà còn nằm ở tổng thể thực phẩm được đưa vào cơ thể mỗi ngày.