"Âm thanh hồng" và tác động đến sức khỏe não bộ

Screenshot 2026-11-16 171755.jpg
"Âm thanh hồng" chứa đựng những dải tần số đặc biệt giúp cải thiện sức khỏe não bộ. Ảnh: Shutterstock.

Một nghiên cứu mới của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT, Mỹ) cho thấy những âm thanh nhẹ được phát đúng thời điểm trong lúc ngủ có thể khuếch đại sóng dịch não tủy, hỗ trợ quá trình loại bỏ chất thải tích tụ trong não. Phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới nhằm cải thiện sức khỏe não bộ, tăng cường trí nhớ và phòng ngừa các bệnh thoái hóa thần kinh.

Công trình được công bố trên tạp chí Science Translational Medicine, do giáo sư Laura Lewis thuộc MIT dẫn dắt, với Joshua Levitt là tác giả chính. Nhóm nghiên cứu tập trung vào cơ chế tự làm sạch của não bộ trong khi ngủ, đặc biệt là vai trò của dịch não tủy (CSF).

Trong quá trình hoạt động hằng ngày, não liên tục tích tụ các chất thải chuyển hóa, bao gồm axit lactic và những protein không còn cần thiết. Khi cơ thể nghỉ ngơi, các đợt sóng dịch não tủy di chuyển qua não, góp phần vận chuyển chất dinh dưỡng và đào thải những chất này.

Trước đó, nghiên cứu của Laura Lewis năm 2019 đã chỉ ra rằng chuyển động của dịch não tủy có mối liên hệ chặt chẽ với các sóng điện não chậm, vốn xuất hiện rõ trong giai đoạn ngủ sâu. Từ phát hiện này, nhóm khoa học đặt câu hỏi liệu việc chủ động tăng cường sóng điện não có thể thúc đẩy dòng dịch não tủy hay không.

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà khoa học sử dụng âm thanh hồng (pink noise) – loại âm thanh có đầy đủ dải tần mà con người nghe được, nhưng thiên về những tần số thấp, tạo cảm giác nhẹ nhàng giống tiếng mưa rơi hoặc thác nước từ xa.

Những xung âm thanh chỉ kéo dài 50 mili giây được phát vào đúng thời điểm sóng điện não chậm đạt đỉnh. Nhóm nghiên cứu kết hợp thiết bị đo điện não đồ (EEG) và chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để xác định thời điểm phù hợp, đồng thời phát triển thuật toán dự đoán nhằm bảo đảm âm thanh được phát chính xác mà không đánh thức người tham gia.

Thử nghiệm trên 14 người trưởng thành khỏe mạnh cho thấy phương pháp này giúp tăng biên độ sóng điện não chậm và các đợt sóng dịch não tủy tương ứng. Các nhà khoa học nhận định sự co giãn của mạch máu dưới tác động của sóng điện não có thể tạo hiệu ứng bơm, thúc đẩy dịch não tủy lưu chuyển mạnh hơn.

Đáng chú ý, âm thanh được sử dụng đủ nhẹ để không làm gián đoạn giấc ngủ. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh được dòng dịch não tủy tăng cường thực sự giúp loại bỏ nhiều chất thải hơn hoặc cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu muốn đánh giá khả năng ứng dụng công nghệ này đối với người mất ngủ và bệnh nhân mắc Alzheimer. Đây là căn bệnh có liên quan đến sự tích tụ bất thường của các protein như amyloid và tau trong não.

Một hướng phát triển khác là thiết bị đeo đầu tại nhà, có khả năng phát âm thanh đồng bộ với hoạt động điện não trong lúc ngủ. Dù còn cần thêm nhiều thử nghiệm, phát hiện của MIT cho thấy một kích thích âm thanh đơn giản, nếu được kiểm soát chính xác, có thể tác động đến cơ chế phục hồi tự nhiên của não bộ.

Đối với lĩnh vực thể thao, kết quả này cũng gợi mở thêm hướng nghiên cứu về vai trò của giấc ngủ trong phục hồi thể chất và duy trì chức năng nhận thức. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế đối với trí nhớ, khả năng tập trung hay thành tích vận động vẫn cần được khoa học kiểm chứng.