Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tái hiện chính xác một số phản ứng của não bộ con người, nhưng điều đó không đồng nghĩa công nghệ này thực sự xử lý thông tin theo cách tương tự. Một nghiên cứu mới của Đại học York (Canada) đã phát hiện những khác biệt đáng chú ý giữa mạng thần kinh nhân tạo và hệ thống thị giác sinh học, qua đó đặt ra câu hỏi về mức độ tương đồng giữa AI và não người.
Trong nhiều năm qua, các mạng thần kinh nhân tạo (ANN) được xem là công cụ quan trọng giúp giới khoa học tìm hiểu cách con người nhận diện và xử lý hình ảnh. Những mô hình này có khả năng dự đoán hoạt động của các tế bào thần kinh trong não khi con người quan sát những vật thể khác nhau. Nhờ đó, chúng ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu khoa học thần kinh.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu do Kohitij Kar, Phó giáo sư tại Đại học York, dẫn đầu cho rằng các phương pháp đánh giá trước đây chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề. Thay vì chỉ kiểm tra khả năng AI dự đoán hoạt động của não bộ, nhóm nghiên cứu phát triển phương pháp mang tên reverse predictivity testing (kiểm tra khả năng dự đoán ngược), nhằm xác định liệu hoạt động của tế bào thần kinh có thể dự đoán những đặc điểm bên trong mô hình AI hay không.
Để thực hiện nghiên cứu, các nhà khoa học sử dụng 1.320 hình ảnh tự nhiên và hình ảnh tổng hợp với 10 đối tượng quen thuộc như gấu, voi, khuôn mặt, ô tô, chó, máy bay và chim. Bên cạnh đó, 300 hình ảnh bổ sung được thiết kế với nhiều phong cách thể hiện khác nhau, từ hình vẽ phác thảo đến những phiên bản đơn giản hóa và nghệ thuật.
Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể. AI có thể dự đoán tương đối chính xác phản ứng của các tế bào thần kinh được ghi nhận trong não, nhưng khi đảo ngược quá trình, hoạt động của những tế bào này lại không thể dự đoán tương ứng nhiều đặc điểm bên trong mô hình AI. Đáng chú ý, hiện tượng này không xuất hiện tương tự khi so sánh hoạt động thần kinh giữa những bộ não khác nhau.
Theo nhóm nghiên cứu, phát hiện trên cho thấy AI có thể tạo ra kết quả giống não người nhưng sử dụng những cơ chế xử lý thông tin hoàn toàn khác biệt. Điều này đặt ra thách thức cho giới khoa học, đặc biệt khi AI ngày càng được ứng dụng trong nghiên cứu hành vi, nhận thức và các vấn đề thần kinh như tự kỷ.
Công trình được công bố trên tạp chí Nature Machine Intelligence. Nhóm tác giả cũng phát hành công cụ kiểm tra công khai để các nhà phát triển đánh giá mức độ tương đồng giữa mô hình AI và hoạt động thần kinh thực tế.
Nghiên cứu không phủ nhận giá trị của mạng thần kinh nhân tạo, mà nhấn mạnh yêu cầu phát triển những hệ thống có khả năng mô phỏng sát hơn các cơ chế sinh học. Qua đó, AI không chỉ cần đưa ra kết quả chính xác mà còn phải tiến gần hơn đến cách não bộ con người thực sự nhận thức và diễn giải thế giới.