Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý thuốc và các chất cơ thể hấp thụ, đồng thời tham gia điều hòa nhiều quá trình trao đổi chất. Vì vậy, chế độ ăn uống hằng ngày có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của cơ quan này.
Khi thường xuyên ăn quá nhiều đường, chất béo, uống rượu bia hoặc tăng cân, nguy cơ gan nhiễm mỡ và các vấn đề chuyển hóa có thể tăng lên. Bên cạnh thực phẩm, lựa chọn đồ uống cũng là một phần đáng chú ý trong việc xây dựng lối sống lành mạnh.
Dưới đây là những thức uống có thành phần được quan tâm về mặt dinh dưỡng và sức khỏe gan.
1. Nước hạt chia
Nước hạt chia là lựa chọn khá đặc biệt bởi hạt chia cung cấp lượng chất xơ đáng kể, trong đó có chất xơ hòa tan. Khi gặp nước, hạt chia tạo thành lớp gel, giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa.
Chất xơ cũng có vai trò trong việc kiểm soát cân nặng và chuyển hóa đường, chất béo. Đây đều là những yếu tố có liên quan đến sức khỏe gan, đặc biệt ở người có nguy cơ gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa.
Có thể ngâm một lượng nhỏ hạt chia trong nước, sau đó thêm vài lát chanh hoặc dưa chuột để tăng hương vị. Tuy nhiên, không nên dùng quá nhiều hạt chia cùng lúc và cần uống đủ nước để tránh cảm giác đầy bụng, khó chịu.
2. Kefir kết hợp quả mọng
Kefir là thức uống sữa lên men chứa nhiều loại vi sinh vật có lợi. Việc duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh đang được quan tâm trong mối liên hệ giữa đường ruột và sức khỏe chuyển hóa.
Khi kết hợp kefir với các loại quả mọng như việt quất, dâu tây hoặc mâm xôi, thức uống còn cung cấp thêm polyphenol và các hợp chất chống oxy hóa.
Một ly kefir không đường kết hợp với một lượng vừa phải quả mọng có thể trở thành lựa chọn cho bữa phụ. Nên hạn chế các loại kefir hoặc sinh tố pha nhiều đường vì lượng đường bổ sung cao lại không có lợi cho việc kiểm soát cân nặng và chuyển hóa.
3. Nước lựu và gừng
Lựu chứa nhiều polyphenol, trong khi gừng cung cấp các hợp chất thực vật được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và chống viêm.
Khi sử dụng, có thể kết hợp một lượng vừa phải nước lựu nguyên chất với vài lát gừng. Tuy nhiên, nên ưu tiên quả lựu nguyên hạt hơn nước ép nếu có thể, bởi ăn cả quả giúp bổ sung chất xơ và thường tạo cảm giác no tốt hơn.
Đặc biệt, nước ép trái cây dù không thêm đường vẫn chứa lượng đường tự nhiên tương đối tập trung. Vì vậy, người đang kiểm soát cân nặng hoặc đường huyết không nên uống quá nhiều.
4. Cà phê thêm cacao nguyên chất
Cà phê là một trong những đồ uống được nghiên cứu khá nhiều về mối liên quan với sức khỏe gan. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh gan mạn tính.
Nếu yêu thích cà phê, có thể sử dụng cà phê nguyên chất và thêm một lượng nhỏ bột cacao không đường. Cacao chứa flavanol và nhiều hợp chất thực vật có hoạt tính chống oxy hóa.
Điều quan trọng là hạn chế đường, sữa đặc và các loại siro khi pha cà phê. Một ly cà phê nhiều đường không còn là lựa chọn tối ưu chỉ vì được bổ sung thêm cacao.
Người nhạy cảm với caffeine cũng nên tránh uống cà phê quá muộn trong ngày để không ảnh hưởng đến giấc ngủ.
5. Nước dưa hấu kết hợp gừng
Dưa hấu chứa nhiều nước, đồng thời cung cấp vitamin và một số hợp chất thực vật. Gừng lại là nguyên liệu quen thuộc chứa các hợp chất như gingerol, được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa.
Có thể xay dưa hấu với một vài lát gừng để tạo thành thức uống giải khát. Tuy nhiên, tốt nhất không nên thêm đường.
Một lưu ý quan trọng là không nên gọi loại nước này là “nước thải độc gan”. Cơ thể vốn có hệ thống chuyển hóa và đào thải chất thải thông qua gan, thận và nhiều cơ quan khác. Không có một loại nước uống nào có thể thay thế chức năng của các cơ quan này.
6. Trà xanh
Trà xanh có thể không đứng đầu danh sách, nhưng đây vẫn là thức uống đáng chú ý đối với những người muốn giảm đồ uống nhiều đường.
Trà xanh chứa catechin, trong đó có EGCG - một hợp chất thực vật được nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa. Một số nghiên cứu cũng tìm hiểu vai trò của trà xanh đối với các yếu tố liên quan đến chuyển hóa và gan nhiễm mỡ.
Cách sử dụng đơn giản nhất là pha trà xanh với nước nóng, không hoặc chỉ thêm rất ít chất tạo ngọt.
Không nên lạm dụng các sản phẩm chiết xuất trà xanh liều cao với mục đích “bổ gan” hoặc giảm cân. Thực phẩm bổ sung có hàm lượng hoạt chất cô đặc không giống với việc uống một lượng trà thông thường và có thể gây tác dụng không mong muốn.
7. Trà đen với bạc hà
Trà đen chứa các polyphenol đặc trưng như theaflavin và thearubigin. Đây là những hợp chất thực vật đang được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và mối liên quan với sức khỏe chuyển hóa.
Thêm vài lá bạc hà tươi giúp tạo mùi thơm và vị dễ uống mà không cần sử dụng nhiều đường.
Với người muốn bảo vệ sức khỏe gan, điểm đáng giá của một cốc trà đen không nằm ở khả năng “giải độc”, mà ở việc nó có thể trở thành lựa chọn thay thế cho nước ngọt, trà sữa hoặc các loại đồ uống chứa nhiều đường.
Đồ uống tốt cho gan chỉ là một phần của lối sống
Không có thức uống nào có thể một mình “làm sạch” hay phục hồi lá gan. Sức khỏe gan phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn, cân nặng, mức độ vận động, việc sử dụng rượu bia, thuốc và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Nếu muốn chăm sóc gan, ưu tiên hàng đầu vẫn là uống đủ nước, hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường, ăn nhiều rau củ, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời duy trì vận động và cân nặng phù hợp.
Những người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ, viêm gan hoặc bệnh gan mạn tính nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự tìm các loại nước uống “giải độc”. Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc chỉ số men gan thay đổi, việc kiểm tra và tìm nguyên nhân vẫn quan trọng hơn việc tự bổ sung bất kỳ loại đồ uống nào.
