Ung thư chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, môi trường và lối sống. Không phải tất cả các yếu tố đều có thể kiểm soát, nhưng một phần đáng kể nguy cơ có liên quan đến những thói quen hằng ngày.
Theo Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Mỹ (AACR), hút thuốc, thừa cân, ít vận động, uống rượu và một số tác nhân gây nhiễm trùng nằm trong nhóm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Vì vậy, thay đổi lối sống theo hướng tích cực là một trong những cách thiết thực để chăm sóc sức khỏe lâu dài.
1. Hạn chế thức ăn nhanh
Thức ăn nhanh như khoai tây chiên, burger, xúc xích hay thịt chế biến sẵn thường có nhiều năng lượng, muối và chất béo. Nếu xuất hiện thường xuyên trong khẩu phần, chúng có thể khiến chế độ ăn mất cân đối, đồng thời góp phần làm tăng cân khi tổng lượng năng lượng nạp vào vượt nhu cầu cơ thể.
Một số thực phẩm được chế biến ở nhiệt độ cao cũng có thể hình thành các hợp chất như acrylamide. Đây là vấn đề đã được nghiên cứu về ảnh hưởng đối với sức khỏe, nhưng không nên hiểu rằng chỉ cần ăn một món chiên rán là sẽ gây ung thư.
Điều đáng quan tâm hơn là tần suất và tổng thể chế độ ăn. Thay vì dùng thức ăn nhanh thường xuyên, có thể ưu tiên những bữa ăn gồm rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp.
Thỉnh thoảng ăn một bữa ăn nhanh không đồng nghĩa với việc sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Quan trọng là xây dựng được thói quen ăn uống cân bằng trong thời gian dài.
2. Giảm lượng đường thêm vào cà phê, trà
Một ly cà phê hoặc trà ít đường có thể giúp giảm lượng đường bổ sung trong ngày. Đây cũng là thói quen được bác sĩ ung thư Khalil Choucair chia sẻ khi nói về cách ông chăm sóc sức khỏe cá nhân.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng đường không phải là nguyên nhân trực tiếp khiến một người mắc ung thư. Vấn đề nằm ở việc tiêu thụ quá nhiều đường trong thời gian dài có thể làm tăng tổng lượng năng lượng, góp phần gây tăng cân và béo phì.
Trong khi đó, thừa cân và béo phì có liên quan đến nguy cơ của một số loại ung thư.
Nếu đang quen uống cà phê hoặc trà rất ngọt, có thể giảm đường từ từ để vị giác thích nghi. Một thay đổi nhỏ nhưng được duy trì đều đặn sẽ thực tế hơn việc kiêng khem quá mức trong thời gian ngắn.
3. Không hút thuốc và tránh khói thuốc
Trong số những thay đổi về lối sống, bỏ thuốc lá hoặc không hút thuốc là một trong những lựa chọn quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư.
Khói thuốc chứa nhiều chất có khả năng gây tổn thương tế bào. Hút thuốc không chỉ liên quan đến ung thư phổi mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư khác, trong đó có ung thư khoang miệng, thanh quản, thực quản, gan, tụy, thận và bàng quang.
Không chỉ người hút trực tiếp chịu ảnh hưởng. Khói thuốc thụ động cũng là yếu tố cần hạn chế, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh hô hấp.
Vì vậy, nếu muốn bắt đầu thay đổi một thói quen có lợi cho sức khỏe, bỏ thuốc lá là lựa chọn đáng ưu tiên. Người đang hút thuốc lâu năm cũng không nên nghĩ rằng bỏ thuốc đã quá muộn; việc ngừng hút vẫn mang lại lợi ích cho sức khỏe.
4. Duy trì vận động thường xuyên
Hoạt động thể chất không nhất thiết phải là những bài tập cường độ cao. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập các bài thể dục phù hợp hoặc đơn giản là tăng thời gian vận động trong ngày đều có thể trở thành một phần của lối sống lành mạnh.
Bác sĩ Choucair cho biết ông duy trì tập luyện khoảng 3-4 lần mỗi tuần. Điều quan trọng không nằm ở việc phải tập thật nặng mà là duy trì đều đặn và phù hợp với thể trạng.
Vận động giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, đồng thời hạn chế thời gian ngồi quá lâu. Đây cũng là một trong những yếu tố lối sống được các tổ chức nghiên cứu ung thư khuyến nghị quan tâm.
Với người ít vận động, có thể bắt đầu bằng những khoảng đi bộ ngắn rồi tăng dần thời lượng. Sự đều đặn thường quan trọng hơn việc cố gắng tập quá sức trong một vài ngày rồi bỏ cuộc.
5. Ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế thực phẩm siêu chế biến
Một chế độ ăn lành mạnh không dựa trên một loại “siêu thực phẩm” nào mà nằm ở sự cân bằng của cả khẩu phần.
Có thể tăng cường rau củ, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại hạt và những nguồn chất béo phù hợp. Ngược lại, nên hạn chế thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và việc tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ hoặc các món giàu năng lượng.
Kiểu ăn gần với chế độ Địa Trung Hải thường được nhắc đến nhờ chú trọng thực phẩm có nguồn gốc thực vật và hạn chế nhiều nhóm thực phẩm kém lành mạnh.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng một chế độ ăn cụ thể có thể giúp một người “miễn nhiễm” với ung thư. Dinh dưỡng chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể. Việc duy trì cân nặng hợp lý, vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và khám sức khỏe phù hợp cũng rất quan trọng.
Không có cách nào đưa nguy cơ ung thư về 0
Có đủ 5 thói quen trên là tín hiệu tích cực, nhưng không có nghĩa một người sẽ chắc chắn không mắc ung thư. Di truyền, tuổi tác, môi trường và nhiều yếu tố khác vẫn có thể tác động đến nguy cơ bệnh.
Điều đáng làm là tập trung vào những yếu tố bản thân có thể kiểm soát: không hút thuốc, hạn chế khói thuốc, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và duy trì cân nặng phù hợp.
Thay vì tìm kiếm một loại thực phẩm hay phương pháp có thể “đẩy lùi” ung thư, xây dựng những thói quen tốt và duy trì chúng trong nhiều năm mới là hướng tiếp cận thực tế hơn để bảo vệ sức khỏe.
