Các chuyên gia cho biết, vùng vỏ não trước trán, khu vực đảm nhiệm khả năng tập trung, tự kiểm soát, điều chỉnh cảm xúc, tư duy logic và lập kế hoạch vẫn tiếp tục phát triển mạnh trong suốt thời thơ ấu và đặc biệt là trước tuổi 15. Đây cũng là thời kỳ não bộ có tính linh hoạt cao, rất dễ chịu tác động từ môi trường sống và các thói quen hàng ngày.
Nếu được nuôi dưỡng trong môi trường tích cực, trẻ sẽ dần hình thành tính tự giác, khả năng suy nghĩ chín chắn và biết kiểm soát hành vi tốt hơn. Ngược lại, những thói quen không lành mạnh kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của các kỹ năng này. Khi não bộ dần hoàn thiện, việc thay đổi những thói quen hoặc cách suy nghĩ đã hình thành thường sẽ khó khăn hơn.
Vì vậy, kỳ nghỉ hè không chỉ là khoảng thời gian để nghỉ ngơi, mà còn là "giai đoạn vàng" giúp trẻ xây dựng những thói quen tích cực. Ngược lại, nếu để những thói quen chưa phù hợp kéo dài trong suốt mùa hè, cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Chính vì thế, bố mẹ nên sớm nhận biết và điều chỉnh để giúp con có nền tảng tốt hơn cho những năm học tiếp theo.
Ngủ quá nhiều, đồng hồ sinh học giữa ngày và đêm đảo ngược
Nhiều bậc phụ huynh tin rằng trẻ em nên ngủ bù trong kỳ nghỉ hè và việc không dậy sớm cũng không sao.
Tuy nhiên, đối với trẻ từ 12 đến 15 tuổi, rối loạn giấc ngủ là nguyên nhân hàng đầu gây cản trở sự phát triển của vỏ não trước trán.
Thức khuya và dậy muộn làm rối loạn trực tiếp sự cân bằng dopamine và cortisol trong não, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của vỏ não trước trán, khiến trẻ phản ứng chậm chạp, tâm trạng kém và khả năng tập trung kém.
Nếu trẻ ngủ nhiều vào ban ngày và hiếu động quá mức vào ban đêm, khả năng tập trung sẽ giảm đáng kể theo thời gian. Sau khi năm học bắt đầu, trẻ sẽ mất tập trung chỉ sau 5 phút học tập và khó thích nghi với yêu cầu tập trung 40 phút trong lớp học.
Trẻ em thức khuya và ngủ trưa quá nhiều trong kỳ nghỉ hè cần ít nhất hai tháng để lấy lại nhịp sống bình thường khi năm học bắt đầu, lúc đó thì nửa học kỳ đã trôi qua, do đó khó bắt kịp nhịp học.
Dành quá nhiều thời gian xem điện thoại và chơi game
Một chuyên gia từng cảnh báo: Việc nhìn thấy "teo não" trong các video ngắn không phải là chuyện đùa.
Các video ngắn thường có cao trào cứ sau mười lăm giây, dopamine tiết ra như thể vòi nước vừa được mở.
Khi não bộ quen với sự thỏa mãn tức thì, sẽ phát triển phản ứng sinh lý đối với những việc đòi hỏi sự tham gia lâu dài.
Điều đáng báo động hơn nữa là vỏ não trước trán gần như hoàn toàn không hoạt động khi trẻ xem các video ngắn, nó không tham gia và do đó không phát triển.
Tuy nhiên, không có nghĩa là trẻ phải tránh xa điện thoại hoàn toàn. Điều quan trọng là bố mẹ giúp con sử dụng thiết bị một cách hợp lý và cân bằng. Sau mỗi lần xem điện thoại, hãy khuyến khích trẻ dành ít nhất 15-20 phút cho một hoạt động cần sự tập trung như lắp ráp Lego, đọc sách, vẽ tranh, luyện viết, nấu ăn cùng gia đình hoặc làm đồ thủ công.
Những hoạt động này giúp não bộ có thời gian "chuyển chế độ", rời khỏi sự kích thích nhanh của màn hình để rèn luyện khả năng tập trung, kiên nhẫn và tư duy. Đây cũng là cách giúp trẻ tận hưởng niềm vui từ những trải nghiệm chậm rãi, sáng tạo và ý nghĩa hơn.
Thường xuyên trì hoãn, dần trở nên lười biếng
Vùng vỏ não trước trán có một chức năng cốt lõi gọi là mô phỏng tương lai, có nghĩa là trẻ cần có khả năng tưởng tượng mình sẽ như thế nào vào ngày mai.
Nếu không tìm ra lời giải, thì tại sao lại phải cố gắng? Bố mẹ có thể thử cho con mình dành hai phút mỗi tối trước khi đi ngủ để hình dung những gì sẽ xảy ra vào sáng hôm sau.
Ví dụ, trẻ tưởng tượng mình đang ngồi ở bàn làm việc, ánh nắng chiếu vào cuốn sổ tay, và chiếc bút đang lướt trên mặt giấy. Việc luyện tập tinh thần kiểu này có thể kích hoạt vùng lập kế hoạch của vỏ não trước trán.
Bày phòng ngủ, phòng sách bừa bộn
Thực tế, không gian sống lại có ảnh hưởng nhất định đến khả năng tập trung và cách trẻ tổ chức suy nghĩ.
Vùng vỏ não trước trán, khu vực đảm nhiệm khả năng tập trung, sắp xếp thông tin và kiểm soát hành vi cần lọc bỏ những yếu tố gây xao nhãng để não bộ tập trung vào việc quan trọng. Khi bàn học hay phòng ngủ quá lộn xộn, não phải tiếp nhận và xử lý nhiều thông tin không cần thiết, khiến trẻ dễ mất tập trung và nhanh mệt hơn khi học.
Đây là điều đã được giải thích trong lý thuyết gánh nặng nhận thức (cognitive load): môi trường càng nhiều chi tiết dư thừa, não bộ càng phải tiêu tốn nhiều nguồn lực để xử lý, từ đó làm giảm khả năng tập trung cho nhiệm vụ chính.
Trong kỳ nghỉ hè, bố mẹ có thể yêu cầu con dành khoảng 10 phút mỗi ngày để dọn dẹp bàn học và sắp xếp góc học tập gọn gàng.
Tất nhiên, không phải chỉ cần dọn phòng là học tập sẽ tốt lên. Tuy nhiên, không gian học tập ngăn nắp sẽ giúp trẻ dễ tìm tài liệu, giảm bớt những yếu tố gây xao nhãng và giải phóng nguồn lực của não bộ để tập trung vào việc học. Đây cũng là một thói quen nhỏ nhưng có thể mang lại những thay đổi tích cực nếu được duy trì đều đặn.
Thích ở nhà cả ngày, lười biếng tập thể dục
Nghiên cứu khoa học về não bộ đã khẳng định rằng, tập thể dục nhịp điệu vừa phải là cách rẻ nhất và hiệu quả nhất để kích hoạt vỏ não trước trán.
Đứa trẻ không vận động thường xuyên sẽ trải qua sự suy giảm liên tục trong hoạt động của các kết nối thần kinh trong não, dẫn đến phản xạ chậm, dễ cáu gắt và khả năng chống chịu căng thẳng kém hơn.
Nguyên nhân gốc rễ của việc gục ngã trước khó khăn và bỏ cuộc trước áp lực nhỏ thực chất là do hoạt động não bộ không đủ.
Thực tế, khoản đầu tư quý giá nhất trong kỳ nghỉ hè là việc bồi dưỡng trí não cho trẻ.
Đây là một số việc nhỏ cần tránh trong kỳ nghỉ hè để bảo vệ khả năng tập trung, tự kiểm soát và tư duy của con.
