Không phải cứ hoa đẹp, thơm là được chọn để dâng cúng. Trong văn hóa thờ cúng của người Việt, mỗi vùng miền lại có những quan niệm riêng về màu sắc, mùi hương, hình dáng và ý nghĩa của từng loài hoa.
Có 3 loại hoa rất quen thuộc nhưng thường ít xuất hiện trên ban thờ hơn hoa sen, hoa huệ, hoa cúc hay hoa đồng tiền.
1. Hoa đại
Hoa đại có vẻ đẹp thanh nhã, cánh dày, màu trắng hoặc vàng nhạt, hương thơm khá đặc trưng. Cây thường được trồng ở sân chùa, đình, miếu hoặc những khuôn viên rộng nên trong tâm thức nhiều người, hoa đại gắn với không gian tâm linh nhiều hơn là một loại hoa dùng để cắm trên ban thờ gia đình.
Một lý do khác đến từ tập quán dân gian. Ở một số nơi, người dân cho rằng hoa đại thường xuất hiện nhiều tại đình, chùa, miếu mạo và những nơi có không gian thờ tự nên không có thói quen đem loại hoa này về dâng trên bàn thờ gia tiên.
Có nơi cho rằng hoa đại đẹp nhưng lại liên tưởng tới bộ phận nhạy cảm của nữ giới nên không được dâng cúng. Đây chủ yếu là quan niệm và tập quán truyền thống, không phải quy định chung cho mọi gia đình.
Thực tế, không có một nguyên tắc phổ quát rằng hoa đại tuyệt đối không được dâng cúng. Nếu gia đình có tập quán sử dụng hoa đại sạch, tươi và phù hợp với không gian thờ cúng thì việc lựa chọn cần được nhìn trong bối cảnh văn hóa của từng địa phương. Điều quan trọng vẫn là sự trang nghiêm và thành kính.
2. Hoa nhài
Hoa nhài nhỏ, trắng, có hương thơm dịu nhưng khá rõ. Đây là loài hoa thường được trồng quanh nhà, dùng để tạo hương thơm tự nhiên hoặc làm trà. Chính vẻ ngoài nhỏ nhắn khiến hoa nhài không phải lựa chọn phổ biến khi gia đình cần một bình hoa nổi bật trên ban thờ. Hơn nữa trong dân gian có những quan niệm không không hay về hoa nhài và ý nghĩa của loài hoa này. Do đó loài hoa này cũng hay bị kiêng dâng cúng.
Một điểm cần chú ý là hoa dùng để dâng cúng thường được lựa chọn dựa trên độ tươi, sạch, mùi hương và ý nghĩa theo phong tục gia đình. Nếu dùng hoa nhài, nên chọn hoa tươi, không dập nát, không lẫn lá úa hoặc côn trùng. Với những gia đình có quy ước riêng về hoa cúng, nên ưu tiên tập tục đang được gia đình duy trì.
3. Hoa cúc vạn thọ
Cúc vạn thọ có màu vàng hoặc vàng cam rực rỡ, nở bền và rất dễ trồng. Tên gọi “vạn thọ” nghe đẹp, gợi liên tưởng đến trường thọ, vì thế loài hoa này vẫn được sử dụng trong nhiều dịp lễ, Tết và trang trí bàn thờ ở một số gia đình.
Tuy nhiên, cúc vạn thọ lại không phải lựa chọn phổ biến ở mọi nơi. Một nguyên nhân thường được nhắc đến là mùi của hoa khá đặc trưng, không phải ai cũng cảm thấy dễ chịu và lại còn dễ thu hút côn trùng. Trong khi đó, khi chọn hoa dâng cúng, nhiều gia đình thường ưu tiên những loài có hương thơm nhẹ như hoa huệ, hoa hồng, hoa sen hoặc hoa ngọc lan.
Ngoài ra, phong tục sử dụng cúc vạn thọ cũng có sự khác biệt giữa các vùng. Có gia đình coi đây là loại hoa đẹp, màu sắc tươi sáng và hoàn toàn phù hợp để dâng cúng; gia đình khác lại ít sử dụng do thói quen truyền thống vì chúng thường được dùng trong đám tang.
Điều đáng chú ý là trong chuyện chọn hoa cúng, nhiều người dễ nhầm giữa phong tục và điều kiêng kỵ. Một loài hoa ít xuất hiện trên ban thờ không đồng nghĩa với việc loài hoa đó mang ý nghĩa xấu hoặc bị cấm tuyệt đối.
Nếu gia đình muốn chọn hoa dâng cúng, nên ưu tiên hoa tươi, sạch, không héo úa, không có mùi quá nồng và phù hợp với phong tục của gia đình. Quan trọng hơn cả vẫn là sự trang nghiêm, thành kính thay vì quá phụ thuộc vào những lời truyền miệng thiếu căn cứ.
Với hoa đại, hoa nhài và cúc vạn thọ, sự khác biệt chủ yếu nằm ở tập quán sử dụng, quan niệm văn hóa và đặc điểm riêng của từng loài. Vì thế, trước khi xem một loại hoa là “kiêng”, nên tìm hiểu rõ nguồn gốc của quan niệm đó và phong tục nơi mình sinh sống.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chiêm nghiệm
