Trong tâm lý học phát triển, giai đoạn từ 3 đến 6 tuổi là giai đoạn phát triển nhanh chóng của vỏ não trước trán (vùng não chịu trách nhiệm về khả năng tự kiểm soát, phán đoán và lập kế hoạch). Vào thời điểm này, trẻ bắt đầu hiểu được mối quan hệ nhân quả giữa "hành vi và hậu quả" và cũng bước vào giai đoạn phụ thuộc, nhạy cảm nhất với quyền lực và các quy tắc.
Trẻ sẵn sàng lắng nghe người lớn, bắt chước và thử thách giới hạn. Các quy tắc dễ dàng được hình thành và trở thành thói quen của trẻ nhất khi được thiết lập vào giai đoạn này.
Nếu bạn bỏ lỡ, trẻ sẽ có ý thức về bản thân mạnh mẽ hơn, vì vậy việc lập các quy tắc sẽ trở nên khó khăn hơn.
Việc thiết lập các quy tắc cho trẻ từ 3 - 6 tuổi có ba tầng ý nghĩa
Giúp trẻ xây dựng nền tảng cho nhân cách của mình
Những quy tắc ứng xử nên dạy con cách tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm với hành động của mình. Khi được hướng dẫn từ nhỏ rằng "muốn điều gì cũng cần biết chờ đến lượt" hay "làm người khác đau thì phải xin lỗi", trẻ sẽ dần hình thành những thói quen ứng xử tích cực.
Nhờ vậy, con dễ hòa đồng hơn và ít gặp khó khăn khi tham gia các hoạt động tập thể hay xây dựng các mối quan hệ với bạn bè.
Hình thành những thói quen tốt sẽ theo trẻ suốt đời
Ví dụ, việc cất đồ đạc vào đúng chỗ và hoàn thành công việc trước khi chơi,... nhằmcủng cố thông qua sự lặp lại trong thời thơ ấu sẽ trở thành nền tảng giúp trẻ tự quản lý thời gian độc lập sau khi bắt đầu đi học, nhờ đó bố mẹ không phải nhắc nhở trẻ mỗi ngày.
Ngăn ngừa các hành vi lệch lạc ngay từ đầu
Việc đặt ra những quy tắc rõ ràng và nhất quán sớm sẽ giúp trẻ hiểu đâu là hành vi phù hợp, đâu là điều không nên làm, từ đó hạn chế những vấn đề về hành vi khi lớn lên.
Thực chất, những quy tắc không phải để gò bó hay hạn chế trẻ. Chúng giống như hàng rào an toàn, giúp con nhận biết ranh giới giữa điều đúng và điều chưa đúng.
Làm thế nào để đặt ra các quy tắc phù hợp để trẻ không chống đối?
Hãy làm rõ các quy tắc, đừng mơ hồ
Hạn chế giảng giải cho trẻ những nguyên tắc cao siêu. Nói rằng "Con phải ngoan" sẽ không làm trẻ hiểu. Thay vào đó, hãy đưa ra những hành vi cụ thể: "Ngồi vào ghế khi ăn tối và không được rời khỏi bàn cho đến khi ăn xong." "Xem phim hoạt hình không quá 20 phút mỗi ngày và tắt khi chuông báo thức reo." " Cất đồ chơi vào hộp sau khi chơi xong."
Tốt nhất là cả gia đình cùng thống nhất các tiêu chuẩn. Nếu bố mẹ nói không, và ông bà lại lén lút chiều theo ý con, đứa trẻ sẽ nhanh chóng học được cách tìm kẽ hở.
Trẻ thường tin tưởng nếu bố mẹ làm gương trước
Trẻ quan sát từng hành động của bố mẹ mỗi ngày. Nếu bố mẹ mong con bớt dùng điện thoại nhưng lại dành hàng giờ lướt mạng xã hội, hay yêu cầu con đúng giờ nhưng chính mình thường xuyên trễ hẹn hoặc thất hứa, trẻ sẽ dễ hiểu rằng những quy tắc ấy không thực sự quan trọng. Với trẻ, hành động của bố mẹ luôn có sức thuyết phục hơn lời nhắc nhở.
Vì vậy, nếu muốn con biết tôn trọng và thực hiện các quy tắc, bố mẹ cũng cần là người làm gương.
Tuân thủ mang lại phản hồi tích cực, trong khi vi phạm sẽ dẫn đến những hậu quả tất yếu
Khi trẻ tự nguyện cất giày dép gọn gàng hoặc tắt TV đúng giờ, hãy mô tả: "Con tự cất giày vào tủ, như vậy lần sau mẹ sẽ dễ tìm thấy hơn. Mẹ thấy con rất chu đáo."
Khi các quy tắc bị vi phạm, hậu quả đã được thỏa thuận sẽ được thực thi. Ví dụ, trẻ không được xem phim hoạt hình vào ngày hôm sau nếu vượt quá thời gian quy định...
Nếu mẹ cho phép ngoại lệ một lần, đứa trẻ sẽ nhớ rằng các quy tắc có thể thương lượng.
Từ từ trao dây cương cho trẻ
Mẹ có thể bắt đầu bằng những việc đơn giản để thu hút sự tham gia của bé, chẳng hạn như, "Con muốn đánh răng hay rửa mặt trước?" hoặc "Vào buổi sáng cuối tuần, mình nên xếp hình trước hay đọc sách tranh trước nhé? Con quyết định đi."
Việc cho phép lựa chọn là đang nuôi dưỡng ý thức tự chủ và khả năng lập kế hoạch trong khuôn khổ nhất định, đó là điểm khởi đầu cho tính tự kỷ luật.
Duy trì trò chuyện, kết nối cởi mở
Ngoài những quy tắc, hãy thường xuyên lắng nghe suy nghĩ của trẻ. Ví dụ, tại sao chúng không chịu cất đồ chơi đi? Trẻ vẫn chưa chơi xong hay đang hờn dỗi?...
Trước tiên, hãy thể hiện sự thấu hiểu hoàn cảnh của con, sau đó nhắc lại các quy tắc: "Mẹ biết con vẫn muốn chơi với con khủng long, nhưng chúng ta cần cất nó đi trước khi ăn tối. Con có thể tự cất hoặc cùng mẹ cất."
Luật lệ là cần thiết, nhưng phần thưởng cũng không kém phần quan trọng
Việc đặt ra quy tắc không đồng nghĩa kiểm soát một cách lạnh lùng.
Giáo dục là tìm kiếm sự cân bằng giữa quy tắc và tình yêu thương, không bỏ sót điều quan trọng nhưng vẫn phải dành sự dịu dàng cần thiết. Những cái ôm hàng ngày, lời khẳng định, thời gian chất lượng bên nhau hay phần thưởng nhỏ là nguồn năng lượng tinh thần giúp trẻ sẵn lòng tuân thủ các quy tắc.
