Nhiều phụ huynh quen với việc kiểm soát và nhắc nhở con, thậm chí đôi khi vô tình đặt ra quá nhiều yêu cầu. Bố mẹ thường ngồi cạnh quan sát con làm bài tập, nhắc nhở chuẩn bị cặp sách, hoặc xen vào cách con vui chơi. Tuy nhiên, sau một thời gian, nhiều người nhận ra rằng can thiệp quá nhiều, trẻ dễ trở nên phụ thuộc và thiếu tính chủ động.
Một chuyên gia giáo dục từng chia sẻ rằng, đôi khi điều bố mẹ nghĩ là "trách nhiệm" của mình thực chất lại là đang làm thay những việc vốn thuộc về con. Khi người lớn luôn sắp xếp, quyết định và giải quyết mọi việc, trẻ sẽ ít có cơ hội tự suy nghĩ, tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm.
Theo đó, chuyên gia gợi ý phương pháp mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong quá trình đồng hành cùng trẻ.
Hạn chế lời nhắc nhở, hãy để trẻ học cách tự lo việc của mình
Trong trường hợp này, bố mẹ chủ động trao lại trách nhiệm cho trẻ. Ví dụ, khi chuẩn bị ra ngoài, thay vì phàn nàn "Con đã mang cặp sách chưa?", "Con có mang bình nước không?", "Bài tập về nhà đã cho vào cặp chưa?"... Bố mẹ hãy để trẻ tự chuẩn bị và nhắc nhở nhẹ nhàng: "Con tự kiểm tra lại nhé."
Bởi chỉ khi trẻ tự mình thực hiện việc kiểm tra và chuẩn bị, các vấn đề mới thực sự trở thành trách nhiệm của chính trẻ.
Trong giai đoạn đầu, trẻ có lúc quên đồ, bỏ sót vật dụng hoặc phải quay lại tìm kiếm. Nhưng chính những trải nghiệm đó giúp trẻ học được cách chịu trách nhiệm cho việc của mình. Theo thời gian, trẻ dần hình thành thói quen tự kiểm tra trước khi ra khỏi nhà, từ cặp sách, bình nước cho đến bài tập cần mang theo.
Khi bố mẹ bớt làm thay và trao cho con cơ hội tự chịu trách nhiệm, trẻ sẽ dần học được cách quản lý bản thân và trưởng thành từ những trải nghiệm của chính mình.
Làm ít hơn và cho trẻ không gian để suy nghĩ thấu đáo vấn đề
Khi gặp khó khăn, nhiều trẻ thường có phản xạ hỏi ngay: "Mẹ ơi, con phải làm sao bây giờ?" Đây là điều rất tự nhiên, bởi trẻ luôn tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn khi chưa biết cách giải quyết vấn đề.
Tuy nhiên, bố mẹ vì muốn giúp con nhanh chóng nên thường đưa ra đáp án hoặc giải quyết giúp ngay lập tức. Dù xuất phát từ tình yêu thương, cách làm này đôi khi khiến trẻ mất đi cơ hội suy nghĩ và tự tìm ra hướng giải quyết.
Thực tế, não bộ của trẻ phát triển theo nguyên tắc, những kết nối thần kinh được sử dụng thường xuyên sẽ ngày càng vững chắc, trong khi những kết nối ít được sử dụng sẽ dần suy yếu. Vì vậy, điều quan trọng là trẻ tự mình suy nghĩ và tìm kiếm đáp án như thế nào.
Khi con gặp một vấn đề, thay vì đưa ra câu trả lời ngay, bố mẹ có thể dùng những câu hỏi gợi mở để giúp trẻ tự tìm lại manh mối. Chẳng hạn, nếu con không tìm thấy bộ đồng phục, có thể nhẹ nhàng hỏi: "Con thử nhớ lại xem, hôm qua sau khi đi học về con đã làm những gì?"
Khi đó, trẻ sẽ bắt đầu lần lượt nhớ lại các hoạt động của mình: bước vào nhà, thay quần áo, rửa tay, ngồi đọc sách hay chơi ở đâu đó. Quá trình hồi tưởng này giúp trẻ kết nối lại những mảnh thông tin rời rạc và từng bước tìm ra câu trả lời.
Theo thời gian, trẻ hình thành thói quen suy nghĩ và xem xét lại sự việc mỗi khi gặp khó khăn. Khi không tìm thấy bình nước, quên bài tập hay thất lạc một món đồ nào đó, trẻ sẽ tự nhiên biết cách lần theo các bước đã thực hiện để tìm nguyên nhân và giải quyết vấn đề.
Đó cũng chính là cách trẻ rèn luyện khả năng tư duy, tính tự lập và sự tự tin trong cuộc sống.
Hãy để trẻ tự khám phá những gì mình thích và giỏi
Khi thấy một đứa trẻ vừa chơi xếp hình, một lúc sau lại chuyển sang vẽ tranh, rồi tiếp tục chơi ghép hình hoặc đọc sách, nhiều người thường cho rằng trẻ thiếu tập trung và nhanh chán.
Nhưng khi quan sát kỹ hơn quá trình phát triển của trẻ, chúng ta dễ dàng nhận ra việc chuyển đổi giữa các hoạt động không hẳn là dấu hiệu của sự mất tập trung. Đó là cách trẻ đang khám phá, trải nghiệm và tìm hiểu điều gì thực sự phù hợp với mình.
Con người thường tìm ra sở thích, năng lực và định hướng của bản thân thông qua quá trình thử nghiệm. Với trẻ em cũng vậy. Mỗi lần trẻ thử một hoạt động mới rồi chuyển sang hoạt động khác, đang âm thầm học hỏi, so sánh và lựa chọn.
Đằng sau quá trình này là sự phối hợp của nhiều vùng não bộ. Một phần não thúc đẩy trẻ khám phá những điều mới mẻ và tạo cảm giác hứng thú khi được trải nghiệm. Trong khi đó, phần não chịu trách nhiệm đánh giá, cân nhắc và đưa ra quyết định vẫn đang tiếp tục hoàn thiện trong những năm đầu đời.
Chính vì vậy, trẻ thường bị thu hút bởi những điều mới lạ và có xu hướng muốn thử nhiều thứ khác nhau. Nếu cảm thấy hứng thú, trẻ sẽ tiếp tục gắn bó với hoạt động đó. Ngược lại, nếu chưa tìm thấy sự yêu thích hoặc cảm thấy chưa phù hợp, trẻ có thể nhanh chóng chuyển sang một lựa chọn khác.
Qua nhiều lần trải nghiệm, trẻ dần hiểu rõ mình thích điều gì, có thế mạnh ở đâu và hoạt động nào mang lại niềm vui cũng như động lực để tiếp tục cố gắng.
Vì vậy, bố mẹ có thể tạo điều kiện để trẻ được tiếp xúc với nhiều trải nghiệm đa dạng hơn, cho con cơ hội được thử, được sai và khám phá theo nhịp độ riêng. Khi trẻ muốn thay đổi hoặc thử một điều mới, bố mẹ cũng có thể đón nhận điều đó với sự cởi mở và bình tĩnh. Đôi khi, việc bố mẹ "lùi lại một bước" là trao cho con nhiều cơ hội hơn để tự trải nghiệm.
