Với huyền thoại Ruud Gullit, đó không phải sự lựa chọn ngẫu nhiên. Đó là dấu hiệu cho thấy Oranje đang thực sự muốn quay về với những giá trị đã từng làm nên tên tuổi của bóng đá Hà Lan.
Gullit nói thẳng: Hà Lan đã không còn chơi “bóng đá Hà Lan”. Hình ảnh đội tuyển sử dụng năm hậu vệ tại World Cup khiến ông thất vọng. Với một nền bóng đá từng gắn liền với tư duy chủ động, kiểm soát và tấn công, việc Oranje lựa chọn cách tiếp cận thận trọng ấy chẳng khác nào sự thừa nhận rằng họ đã đi quá xa khỏi cội nguồn.
Và Xavi xuất hiện đúng vào thời điểm đó.
Nhưng câu chuyện không đơn giản là đưa một HLV chịu ảnh hưởng của Johan Cruyff lên ghế nóng rồi chờ bóng đá Hà Lan tự động trở lại như trước. Xavi có thể mang theo triết lý, nhưng ông không thể mang theo những cầu thủ Tây Ban Nha.
Đây chính là điểm Gullit nhấn mạnh: Tây Ban Nha có một hệ thống đào tạo giúp cầu thủ lớn lên cùng triết lý kiểm soát bóng. Họ được dạy cách xử lý bóng, di chuyển, phối hợp và làm chủ không gian từ rất sớm. Khi lên đội tuyển, những nguyên tắc ấy gần như đã trở thành phản xạ.
Hà Lan liệu còn có những cầu thủ như vậy? Đó mới là câu hỏi lớn.
Bóng đá Hà Lan từng xuất khẩu triết lý ra thế giới. Từ Cruyff đến Barcelona, từ Barcelona đến Pep Guardiola, rồi lan rộng sang nhiều nền bóng đá khác. Nhưng trong lúc người khác tiếp tục phát triển di sản ấy, Oranje lại có lúc đánh mất chính những giá trị từng khiến họ trở nên đặc biệt.
Ngay cả Guardiola cũng không thể biến thứ bóng đá ấy thành điều đơn giản. Ông từng mang triết lý kiểm soát bóng tới Bayern Munich, Barcelona và Ngoại hạng Anh, nhưng để duy trì nó ở đẳng cấp cao qua từng tuần là một thách thức khổng lồ. Jurgen Klopp chọn cách diễn giải khác, với hàng tiền vệ giàu năng lượng và sức mạnh hơn, nhưng vẫn dựa trên nhiều nguyên tắc tương đồng.
Đó là lý do bóng đá hiện đại ngày càng khắc nghiệt. Chiến thuật có thể thay đổi, sơ đồ có thể thay đổi, nhưng cường độ đã nâng lên một cấp độ khác. Các cầu thủ ngày nay nhanh hơn, khỏe hơn, được đào tạo bài bản hơn. Những đội bóng nhỏ cũng biết cách phòng ngự, pressing và chuyển trạng thái. Không còn nhiều khoảng cách để các ông lớn dễ dàng áp đặt.
Xavi vì thế đứng trước một bài toán lớn hơn chuyện thắng hay thua một vài trận đấu.
Ông phải chứng minh rằng bóng đá Hà Lan vẫn có thể trở về với tinh thần Cruyff mà không trở thành một phiên bản lỗi thời. Oranje cần tìm lại bản sắc, nhưng bản sắc ấy phải sống được trong bóng đá năm 2026.
Gullit và người hâm mộ có lý do để chờ đợi. Xavi không cần biến Hà Lan thành Tây Ban Nha. Thử thách lớn nhất của ông là giúp Hà Lan chơi đúng chất Hà Lan một lần nữa.
