Vo gạo là việc gần như diễn ra mỗi ngày trong mọi căn bếp. Thế nhưng đây lại là một trong những thao tác dễ làm theo thói quen nhất. Chỉ vài phút trước khi nấu, cách vo gạo có thể ảnh hưởng đến độ ngon của cơm, lượng dưỡng chất còn lại và cả mức độ sạch của hạt gạo.
1. Vì sao gạo cần được vo trước khi nấu?
Nhiều người nghĩ rằng gạo đã được đóng gói sạch sẽ nên không cần vo kỹ. Tuy nhiên, trong quá trình xay xát, vận chuyển và bảo quản, hạt gạo vẫn có thể bám bụi, các hạt cám rời hoặc lớp tinh bột tự do nằm trên bề mặt.
Lớp tinh bột này là loại dễ hút nước và nhanh hồ hóa khi gặp nhiệt. Nếu không được loại bỏ bớt, cơm sau khi nấu có thể trở nên dính, bết và thiếu độ tơi. Đây là lý do nhiều đầu bếp vẫn khuyến khích vo gạo trước khi nấu thay vì đổ nước trực tiếp vào nồi.
Ngoài yếu tố cảm quan, việc vo gạo còn giúp giảm một phần các tạp chất không mong muốn bám trên bề mặt hạt. Đây là bước đơn giản nhưng góp phần cải thiện chất lượng bữa ăn hằng ngày.
2. Vo quá qua loa có thể khiến cơm kém ngon và giảm độ sạch
Không ít người chỉ tráng gạo một lần rồi đem nấu để tiết kiệm thời gian. Cách làm này giúp giữ lại nhiều dưỡng chất hơn nhưng lại có thể khiến lượng bụi bám ngoài hạt gạo chưa được loại bỏ hiệu quả.
Vo gạo đúng cách có thể làm giảm một phần hàm lượng asen vô cơ tồn tại trên bề mặt hạt. Asen là chất có thể xuất hiện trong gạo do điều kiện đất và nguồn nước canh tác. Mặc dù mức độ thường nằm trong giới hạn cho phép, việc vo gạo vẫn được xem là biện pháp hỗ trợ giảm bớt nguy cơ phơi nhiễm.
Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu gần đây cũng ghi nhận vi nhựa có thể xuất hiện trong một số loại thực phẩm, bao gồm gạo vì tiếp xúc với bao bì nhựa. Rửa và vo gạo trước khi nấu được cho là giúp loại bỏ một phần các hạt vi nhựa bám bên ngoài, góp phần nâng cao mức độ an toàn thực phẩm.
3. Nhưng vo quá kỹ lại làm mất đi một phần dưỡng chất quý
Ở chiều ngược lại, không ít người có thói quen chà xát gạo rất mạnh hoặc vo đi vo lại nhiều lần đến khi nước trong vắt. Đây lại là một sai lầm khác.
Vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B1, thường tập trung nhiều hơn ở lớp ngoài của hạt gạo. Khi vo quá kỹ hoặc ngâm quá lâu trong nước, một phần dưỡng chất có thể hòa tan và thất thoát theo nước vo.
Không chỉ vitamin B1, một số khoáng chất và hợp chất có lợi khác cũng có thể bị ảnh hưởng nếu gạo bị chà xát quá mức. Điều này đặc biệt đáng chú ý với các loại gạo còn giữ lại nhiều lớp cám hoặc gạo ít qua tinh chế.
4. Cách vo gạo vừa sạch vừa giữ được dinh dưỡng
Với đa số loại gạo hiện nay, khoảng 2–3 lần nước là đủ để loại bỏ bụi bẩn và lượng tinh bột dư trên bề mặt.
Khi vo, nên dùng tay đảo nhẹ theo vòng tròn thay vì bóp, nghiền hoặc chà xát mạnh. Sau mỗi lần vo, đổ nước đi rồi thêm nước mới. Nước không cần phải trong hoàn toàn vì mục tiêu là làm sạch hợp lý chứ không phải rửa đến mức loại bỏ lớp dưỡng chất bên ngoài.
Một lưu ý khác là nên nấu cơm ngay sau khi vo. Việc ngâm quá lâu không chỉ làm thất thoát một số vitamin tan trong nước mà còn có thể ảnh hưởng đến kết cấu hạt gạo sau khi nấu, nhất là với các loại gạo mềm.
Vo gạo bằng rá như cách truyền thống được khuyến khích hơn là vo gạo trực tiếp bằng lòng nồi cơm điện, bởi rá có lỗ thủng sẽ giúp thoát những hạt gạo vỡ và bụi, sạn, vi nhựa tốt hơn.
5. Những thói quen cần tránh khi vo gạo
Thói quen đầu tiên là vo gạo dưới vòi nước chảy liên tục trong thời gian dài. Cách làm này vừa lãng phí nước vừa có thể cuốn trôi nhiều dưỡng chất hơn mức cần thiết.
Thói quen thứ hai là ngâm gạo hàng giờ trước khi nấu dù không thực sự cần thiết. Với đa số loại gạo trắng thông dụng, thời gian ngâm dài không mang lại lợi ích rõ rệt mà còn làm tăng nguy cơ thất thoát vitamin.
Cuối cùng, không nên đánh giá chất lượng việc vo gạo bằng độ trong tuyệt đối của nước vo. Nếu cố rửa đến mức nước hoàn toàn trong, khả năng cao là bạn đã loại bỏ nhiều hơn mức cần thiết. Mục tiêu đúng là giảm bụi bẩn, tinh bột dư và tạp chất bề mặt, đồng thời giữ lại phần lớn dưỡng chất tự nhiên của hạt gạo.
Kết bài
Vo gạo là bước nhỏ nhưng tác động không nhỏ đến chất lượng bữa cơm. Vo quá sơ sài có thể khiến cơm bết dính và giữ lại tạp chất không mong muốn, trong khi vo quá kỹ lại làm hao hụt một phần vitamin và khoáng chất. Cách hợp lý nhất là vo nhẹ nhàng 2–3 lần nước, đủ sạch để loại bỏ bụi bẩn, tinh bột dư, đồng thời vẫn giữ được giá trị dinh dưỡng của hạt gạo.
