Từng trải qua quãng thời gian cho mượn tại Wolverhampton nhưng không được kích hoạt điều khoản mua đứt, tiền vệ người Bồ Đào Nha bỗng chốc thấy mình đứng chung phòng thay đồ với Lionel Messi, Kylian Mbappe, Neymar và Sergio Ramos.
Đó là một tập thể gợi nhớ đến kỷ nguyên "Galacticos" những năm 2000 của Real Madrid, một không gian ngột ngạt bởi những cái tôi quá lớn. Nhưng bốn năm sau, chính tiền vệ từng bị xem là "kẻ lạc lõng" ấy lại đang đứng ở vị trí trung tâm, trở thành biểu tượng cho sự thành công trong kỷ nguyên hậu "Bling-Bling" của đội bóng thủ đô nước Pháp.
Trải qua giai đoạn khởi đầu đầy rẫy sóng gió và hoài nghi tại Parc des Princes, Vitinha đã lột xác để trở thành một trong những người cận vệ đáng tin cậy nhất dưới triều đại Luis Enrique. Sự trỗi dậy mang tính hệ thống của anh không chỉ là câu chuyện về tài năng thuần túy, mà còn là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi toàn diện trong bản sắc và cấu trúc quản lý tại PSG.
Những va chạm quyền lực tại thủ đô Paris
Sự xuất hiện của Vitinha vào năm 2022 ban đầu được xem là viên gạch đầu tiên cho nỗ lực tái định hình văn hóa câu lạc bộ của ban lãnh đạo PSG.
Tuy nhiên, các siêu sao hàng đầu thời điểm đó, những bản hợp đồng xa xỉ được đưa về bởi những người tiền nhiệm, đại diện cho một tư duy bóng đá hoàn toàn khác, tìm kiếm vinh quang châu Âu tại Champions League bằng cách nhồi nhét tối đa những cái tên lừng lẫy vào cùng một đội hình. Khi thành công không đến, một cuộc đại tu thượng tầng đã diễn ra.
Theo các nguồn tin nội bộ, khi Kylian Mbappe gia hạn hợp đồng vào năm 2022, một của những yêu cầu cốt lõi của tiền đạo này là thay thế Giám đốc Thể thao Leonardo bằng Luis Campos, người từng đứng sau thành công của Monaco năm 2017. Campos được bổ nhiệm với nhiệm vụ tối thượng, chấm dứt kỷ nguyên "Bling-Bling" vốn định hình bởi những khoản chi tiêu hoang phí.
Bản hợp đồng đầu tiên của Campos chính là người đồng hương Vitinha. Dù vậy, phòng thay đồ cũ của PSG không hề dễ chịu với những tân binh mang tính "hệ thống" như anh. Thị trường chuyển nhượng mùa hè năm đó của Campos với 7 cái tên bao gồm Carlos Soler, Renato Sanches, Nordi Mukiele, Hugo Ekitike, Fabian Ruiz và Vitinha không tạo ra nhiều sự phấn khích, thậm chí phải nhận sự phản kháng ngầm từ các cựu binh.
Tờ L'Équipe từng tiết lộ rằng Lionel Messi đã buông lời chê bai năng lực của Vitinha sau một pha va chạm trên sân tập. Nhiều nguồn tin khác tại Pháp cũng cho rằng tiền vệ người Bồ Đào Nha có mối quan hệ khá lạnh nhạt với Neymar. Dù Vitinha sau đó phủ nhận những câu chuyện này, PSG thời điểm ấy vẫn bị bao trùm bởi bầu không khí căng thẳng và hoài nghi nội bộ, giống như một ‘vở kịch hậu trường’ kéo dài suốt mùa giải.
Bước ngoặt Luis Enrique
Sự ra đi của Messi và Neymar vào mùa hè 2023 cũng kéo theo sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc quyền lực của PSG. Trong một tập thể ưu tiên tính hệ thống hơn các ngôi sao cá nhân, những mẫu tiền vệ giàu khả năng phục vụ lối chơi như Vitinha bắt đầu có nhiều đất diễn hơn.
Đồng thời, sự xuất hiện của HLV Luis Enrique đã mang đến một hệ thống chiến thuật đồng bộ, nơi các giải pháp tự phát cá nhân bị hạn chế để nhường chỗ cho sức mạnh tập thể.
Mặc dù Messi và Neymar từng gặt hái vinh quang cùng Luis Enrique tại Barcelona, mẫu cầu thủ phiên bản 2023 của họ khó có thể đáp ứng được cường độ áp sát và khối lượng vận động không bóng mà chiến lược gia người Tây Ban Nha yêu cầu. Ngược lại, Vitinha sở hữu đầy đủ những tố chất để trở thành hạt nhân trong lối chơi kiểm soát này.
Mặc dù vậy, chỗ đứng của Vitinha không phải lúc nào cũng được đảm bảo. Ở mùa giải đầu tiên dưới thời Christophe Galtier, anh hoàn toàn bị ngợp và chỉ đóng vai phụ, một phương án làm nền để thu hồi và kéo bóng cho đàn anh Marco Verratti. Bản thân Vitinha khi đó chưa đủ tiếng nói lẫn sự tự tin để tự mình cầm trịch trận đấu.
Phải đến khi Verratti ra đi và Luis Enrique tiếp quản ghế nóng, vị chiến lược gia người Tây Ban Nha mới khẳng định cậu học trò người Bồ Đào Nha có một vai trò rất khác trong kế hoạch của ông. Sau chiến thắng 2-0 trước Borussia Dortmund tại Champions League vào tháng 9 năm 2023, cựu thuyền trưởng Barca khẳng định:
"Vitinha vô cùng quan trọng đối với chúng tôi. Cậu ấy sở hữu vai trò lớn và có khả năng thích nghi tuyệt vời với mọi yêu cầu chiến thuật nhờ nền tảng kỹ thuật thượng thừa."
Bộ não điều tiết nhịp độ và thứ vũ khí kéo bóng thượng hạng
Trong vài tháng đầu mùa giải 2023-24, Vitinha thường xuyên được bố trí đá dạt cánh trái, trước khi được kéo hẳn vào trung lộ ở giai đoạn hai để đóng vai trò một tiền vệ trung tâm toàn diện (lai giữa số 6 và số 8). Sự đa năng này khiến anh trở thành quân bài không thể thay thế. Luis Enrique từng chia sẻ vào tháng 3 năm 2024:
"Vitinha là cầu thủ hoàn hảo cho một huấn luyện viên như tôi. Cậu ấy đá được mọi vị trí, tiền vệ cánh, tiền vệ trung tâm, tiền vệ mỏ neo, và có thể xâm nhập vòng cấm để ghi bàn. Đặc biệt, cậu ấy không bao giờ để mất bóng, điều tối quan trọng đối với phong cách chơi của chúng tôi."
Khả năng giữ bóng tuyệt đối của Vitinha chính là chìa khóa để PSG áp đặt lối chơi. Thống kê chỉ ra rằng anh có trung bình tới 7.8 lần tham gia vào các chuỗi tình huống tổ chức tấn công mỗi 90 phút, thông số chỉ xếp sau 4 cầu thủ khác tại 5 giải vương quốc châu Âu. Điểm khác biệt nằm ở chỗ, những cái tên xếp trên anh đều là những tiền đạo cánh hoặc hộ công thuần túy, trong khi Vitinha phải gánh vác cả trách nhiệm tổ chức từ phần sân nhà.
Sự xuất sắc của Vitinha nằm ở việc anh không chỉ biết chuyền bóng ngắn an toàn. Điểm tiến hóa lớn nhất của tiền vệ này chính là sự tự tin khi cầm bóng đột phá. Khi nhận bóng từ tuyến dưới, nếu các phương án chuyền bóng bị đối phương phong tỏa, Vitinha không ngần ngại thực hiện các tình huống tự mình kéo bóng lên phía trước nhằm phá vỡ cấu trúc phòng ngự đối phương, mở ra các hướng tấn công mới cho đồng đội.
Thống kê tại Champions League mùa này chứng minh điều đó, anh dẫn đầu nhóm tiền vệ với trung bình 25.8 lần kéo bóng và 11.6 lần chủ động đi bóng tịnh tiến về phía khung thành đối phương mỗi trận.
Bên cạnh đó, Vitinha còn sở hữu thông số kiến tạo cấp hai (đường chuyền mở ra cơ hội cho người kiến tạo) đạt mức 2.2 lần mỗi trận, cao nhất giải đấu. Ý nghĩa chiến thuật của con số này rất rõ ràng, Vitinha chính là người thực hiện những đường chuyền mang tính chìa khóa, đặt các mũi khoan cánh của PSG vào tư thế thuận lợi nhất để căng ngang hoặc dứt điểm.
Huyền thoại Thierry Henry đã tỏ ra vô cùng tinh tế khi so sánh Vitinha với Xavi và Andres Iniesta ngay trong những tháng đầu tiên tiền vệ này cập bến Paris, thời điểm anh vẫn còn "núp bóng" Verratti. Henry nhận định trên Prime Video vào tháng 9 năm 2022: "Vitinha có khả năng kiểm soát nhịp độ và tiết tấu của trận đấu, dù có bóng hay không bóng, và luôn đưa ra quyết định chuyền bóng chính xác ở 1/3 cuối sân."
Lời tiên đoán đó đã trở thành hiện thực. Trong chiến dịch này, Vitinha đã chính thức phá vỡ kỷ lục về số đường chuyền thành công trong một mùa giải Champions League với 1.448 lần, vượt qua cột mốc 1.299 đường chuyền của chính Xavi lập vào mùa giải 2012-13. Hiệu suất 90.6 đường chuyền thành công mỗi 90 phút đưa ngôi sao 26 tuổi vào hàng ngũ những tiền vệ điều tiết xuất sắc nhất thế giới.
Khía cạnh tranh chấp và giới hạn của sự hoàn hảo
Tất nhiên, lối chơi của tiền vệ người Bồ Đào Nha không phải là hoàn mỹ. Khía cạnh tranh chấp tay đôi một-đối-một và khả năng thu hồi bóng trực tiếp vẫn là điểm hạn chế của cầu thủ này.
Tỷ lệ tắc bóng thành công thực tế của anh chỉ đạt 50% tại Ligue 1 và sụt giảm xuống còn 44.6% tại đấu trường Champions League. Trong các cuộc va chạm đòi hỏi sức mạnh thể chất ở không gian hẹp, anh vẫn có nguy cơ bị các tiền vệ giàu cơ bắp của đối phương áp đảo.
Đối với một đội bóng áp đảo về thời lượng kiểm soát bóng như PSG, những đóng góp khi có bóng của Vitinha quan trọng hơn nhiều so với các thông số phòng ngự thuần túy. Niềm tin tuyệt đối của Luis Enrique thể hiện qua việc phân phối thời gian thi đấu.
Trong một mùa giải mà chiến lược gia người Tây Ban Nha liên tục xoay tua đội hình một cách cực đoan để bảo toàn thể lực cho các trụ cột, Vitinha là người ít bị đụng đến nhất, anh cày ải tới 82% tổng số phút thi đấu của CLB trên mọi mặt trận.
Biểu tượng mới cho một triết lý mới
Rõ ràng, một Paris Saint-Germain thuộc sở hữu của Quỹ đầu tư thể thao Qatar (QSI) với nguồn tài lực vô hạn không bao giờ có thể viết nên câu chuyện cổ tích kiểu "vượt nghèo vượt khó". Họ vẫn chi rất nhiều tiền trên thị trường chuyển nhượng.
Tuy nhiên, việc Vitinha trở thành hạt nhân nơi tuyến giữa phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy xây dựng đội bóng của PSG, ưu tiên tính tập thể và cấu trúc vận hành thay vì phụ thuộc vào cảm hứng của các siêu sao.
Là một trong những mắt xích trung tâm trong hành trình giúp PSG chạm tay vào chức vô địch Champions League đầu tiên năm 2025, đồng thời đứng trước cơ hội bảo vệ ngôi vương vào cuối tuần này, Vitinha đã vươn lên vị trí thứ ba trong cuộc đua Quả bóng Vàng.
Anh giờ đây gần như không còn điều gì phải chứng minh, sự trưởng thành nơi tuyến giữa PSG là minh chứng rõ ràng cho việc những hoài nghi trong quá khứ đã không còn giá trị.
