Nhiều bố mẹ tin rằng trẻ càng có nhiều trải nghiệm, được đi nhiều nơi và tiếp xúc với những điều mới lạ, tư duy càng linh hoạt, tầm nhìn rộng mở và có nhiều lợi thế trong tương lai.
Thoạt nhìn, quan điểm này có vẻ hợp lý. Đây cũng là cách nuôi dạy con được nhiều gia đình có điều kiện kinh tế ưa chuộng.
Tuy nhiên, việc liên tục đưa trẻ đi chơi, du lịch mà thiếu sự cân bằng chưa chắc đã mang lại lợi ích như mong đợi. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên phải tiếp nhận quá nhiều kích thích, khả năng tập trung có thể bị ảnh hưởng.
Không khó để nhận thấy một số học sinh tiểu học gặp những biểu hiện tương tự: trẻ khó ngồi yên trong lớp, sau chưa đầy 10 phút đã bắt đầu nhìn ngó xung quanh. Khi về nhà, trẻ chần chừ làm bài tập, mất nửa tiếng cho một bài toán đơn giản. Việc đọc sách, luyện viết hay làm bài cũng khó duy trì lâu, bởi trẻ nhanh chóng mất hứng thú và xao nhãng.
Việc học vì thế dễ trở nên hời hợt. Khi gặp nội dung hơi khó, trẻ thường thiếu kiên nhẫn và muốn bỏ cuộc thay vì tiếp tục tìm hiểu.
Khi cuộc sống hàng ngày có quá nhiều hoạt động, trẻ liên tục đi chơi và tiếp xúc với các kích thích mới lạ, não bộ có thể phải xử lý lượng thông tin lớn trong thời gian dài. Nếu thiếu thời gian nghỉ ngơi và những khoảng lặng cần thiết, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý.
Bố mẹ có thể nghĩ rằng việc cho con trải nghiệm thật nhiều là cách tạo nên một tuổi thơ phong phú. Tuy nhiên, nếu thiếu sự cân bằng, những hoạt động tưởng chừng có lợi ấy lại có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, một nền tảng quan trọng cho quá trình học tập và phát triển của trẻ.
Đưa trẻ đi trải nghiệm thế giới bên ngoài là điều tốt, vậy tại sao thường xuyên đi chơi lại làm giảm khả năng tập trung của trẻ?
Khả năng tập trung không bao giờ là điều tự nhiên mà có
Khả năng tập trung của trẻ cần được rèn luyện và phát triển dần dần.
Từ 6 đến 12 tuổi là giai đoạn vàng để rèn luyện khả năng tập trung và tự chủ cho trẻ.
Trẻ em ở giai đoạn này chưa phát triển được tư duy trưởng thành, khả năng tự trấn tĩnh và tự kỷ luật còn khá yếu. Trẻ nhạy cảm với mọi âm thanh, hình ảnh và kích thích động từ bên ngoài.
Nói một cách đơn giản, môi trường càng náo nhiệt, cảnh vật thay đổi càng nhanh và xung quanh càng ồn ào, thì não bộ của trẻ càng dễ bị ảnh hưởng, khó tự bình tĩnh lại được.
Đó là lý do tại sao chúng ta thấy nhiều trẻ em tràn đầy năng lượng và nhiệt huyết ở các sân chơi, trung tâm mua sắm và các điểm du lịch nổi tiếng, chơi đùa với sự tập trung và hào hứng cao độ.
Nhưng khi chuyến đi kết thúc và trở về ngôi nhà yên tĩnh, ngồi xuống bàn học, trẻ lập tức "mất kết nối" và mất hết sự tập trung.
Sự thật là não bộ của trẻ đã hoàn toàn thích nghi với cường độ học tập cao, nhịp độ nhanh và các kích thích liên tục thay đổi.
Khi đối mặt với những nhiệm vụ học tập tĩnh lặng, đơn điệu và chậm chạp như đọc, viết và làm bài tập, não bộ sẽ theo bản năng cảm thấy nhàm chán, tẻ nhạt và mệt mỏi, dẫn đến sự kháng cự. Sự xao nhãng và bồn chồn là những kết quả không thể tránh khỏi.
Trong tình trạng này, dù bố mẹ có thúc giục, la mắng hay giảng giải thế nào đi nữa cũng không có tác dụng, bởi vì nguyên nhân gốc rễ là sự kích thích quá mức hàng ngày.
Những chuyến đi chơi thường xuyên sẽ làm xáo trộn nếp sinh hoạt hàng ngày ổn định của trẻ
Nhiều bậc phụ huynh đã từng trải qua kinh nghiệm này: Khi đưa trẻ đi chơi vào cuối tuần và ngày lễ, việc chen chúc vào sáng sớm và giữa trưa ở các điểm tham quan trực tiếp làm rút ngắn hoặc thậm chí hủy bỏ thời gian ngủ trưa của trẻ. Đến khi trẻ về nhà vào buổi tối, trời đã khuya, và giờ ngủ của chúng bị trì hoãn. Ba bữa ăn trong ngày cũng đổi lịch.
Khi nếp sinh hoạt của trẻ bị xáo trộn, trạng thái cảm xúc và hệ thần kinh sẽ trở nên bất ổn.
Về bề ngoài, đứa trẻ mệt mỏi hoặc quá tải vì chơi ngoài trời, nhưng trên thực tế, nhịp sinh học của cơ thể và hệ thần kinh đã bị rối loạn.
Hơn nữa, các tác nhân kích thích bên ngoài càng mạnh, mới lạ và ồn ào, thì hệ thần kinh của trẻ càng dễ bị kích động và căng thẳng. Sự kích động này trở nên quá mức và không ổn định.
Do đó, nhiều trẻ em sau khi chơi ngoài trời thường tỏ ra bồn chồn không rõ lý do và thiếu kiên nhẫn. Đây là biểu hiện điển hình của việc tiêu hao năng lượng thần kinh quá mức. Theo thời gian, khả năng tập trung sẽ ngày càng kém đi.
Chơi đùa là bản chất của trẻ em, và việc khám phá thế giới là một phần thiết yếu của quá trình trưởng thành. Điều quan trọng là nắm bắt được nhịp độ và phương pháp phù hợp.
Ba phương pháp nuôi dạy thực tiễn có thể nuôi dưỡng khả năng tập trung và điềm tĩnh ổn định ở trẻ
Hãy dành ra một ngày yên tĩnh trọn vẹn mỗi tuần ở nhà để cho bộ não của trẻ có đủ không gian để suy ngẫm
Phụ huynh nên dành ra từ 1 đến 2 ngày mỗi tuần mà không lên kế hoạch đi chơi, không vội vã đến các địa điểm tham quan, hoặc không tham gia vào bất kỳ hoạt động bận rộn nào.
Hãy để trẻ ở nhà yên lặng và tự sắp xếp thời gian rảnh của mình.
Trẻ có thể đắm mình vào việc đọc sách, vẽ tranh tự do, lắp ráp khối lego, làm đồ thủ công, chơi với đồ chơi giáo dục tĩnh, hoặc đơn giản là lặng lẽ mơ mộng và quan sát cây xanh.
Những hoạt động tại nhà tưởng chừng như bình thường này cho phép bộ não của trẻ, vốn thường ở trong trạng thái hưng phấn cao độ, được thư giãn hoàn toàn, ổn định và dần dần phát triển khả năng tập trung cao độ. Đây là một quá trình rèn luyện khả năng tập trung mà không chuyến đi chơi ngoài trời nào có thể thay thế được.
Đối với tất cả các chuyến đi chơi, hãy nhớ dành một khoảng thời gian nghỉ ngơi trước và sau đó để tránh làm gián đoạn sự tập trung của trẻ
Hãy nhớ trao đổi trước với con, thông báo rõ ràng về điểm đến hôm nay, thời gian khởi hành, thời gian trở về và các kế hoạch sau khi về nhà.
Điều này giúp trẻ có những kỳ vọng rõ ràng, ngăn ngừa tình trạng trẻ liên tục ở trong trạng thái thụ động, chạy nhảy lung tung và cảm thấy lo lắng.
Sau khi trở về nhà từ một chuyến đi, đừng cho con xem TV hoặc dùng điện thoại ngay, và đừng giục con làm bài tập về nhà hay học bù.
Ưu tiên những cảnh quan thiên nhiên ít gây kích thích và giảm tần suất đến các công viên giải trí thương mại
Sân chơi trong trung tâm thương mại, các điểm chụp ảnh nổi tiếng và công viên giải trí trong nhà có thể thú vị và hấp dẫn đối với trẻ em, nhưng những nơi này lại là môi trường kích thích cao với âm thanh và ánh sáng dày đặc, đám đông lớn và bầu không khí ồn ào. Thỉnh thoảng đến đó để thư giãn, nhưng không phù hợp để đến thường xuyên.
Đối với những chuyến đi chơi hàng ngày cùng trẻ, lựa chọn tốt nhất là khung cảnh thiên nhiên, hoang sơ như công viên khu phố, đồng cỏ ngoại ô, đường mòn trong rừng và không gian xanh ven sông.
Những nơi này không có tiếng ồn và ánh sáng quá mức, cho phép trẻ chạy nhảy tự do và giải phóng năng lượng mà không bị kích thích quá mức hệ thần kinh.
Quan trọng hơn, môi trường tự nhiên yên tĩnh buộc trẻ phải chậm lại và bình tĩnh quan sát vẻ đẹp tinh tế xung quanh.
Hãy hướng dẫn trẻ quan sát những đường gân trên chiếc lá rụng, lắng nghe tiếng gió nhẹ, đuổi theo những con côn trùng đang bay và ngắm nhìn những bông hoa và cây cỏ ven đường. Sự thanh thản sinh ra trí tuệ, và sự chậm rãi vun đắp nhân cách.
Những đứa trẻ bình tĩnh và trau dồi bản thân sâu sắc có thể phát triển chậm hơn, nhưng thực tế trẻ tích lũy được sự tự tin để trưởng thành. Trong tương lai, ctrẻ sẽ tiến xa, vững vàng và có nhiều tiềm năng hơn. Đây là loại bồi dưỡng tốt, sẽ có lợi cho trẻ suốt đời.
