Giữa vô vàn món ngon của miền Trung, khoai xéo là món ăn khiến nhiều người nhớ mãi. Từng là món chống đói quen thuộc của những gia đình nghèo nơi vùng đất nắng gió, khoai xéo ngày nay lại trở thành đặc sản được nhiều người thành phố săn tìm. Không cầu kỳ nguyên liệu, cũng không phải sơn hào hải vị, món ăn này vẫn khiến thực khách mê mẩn bởi vị dẻo bùi, thơm ngọt và cảm giác thân thuộc khó quên.
Trên những vùng đất khô cằn, thiếu nước, cây lúa khó phát triển thì khoai lang lại sinh trưởng khá tốt. Vì vậy, hầu như gia đình nào cũng trồng khoai để ăn quanh năm. Những năm tháng khó khăn, khoai không chỉ dùng để luộc hay hấp mà còn được thái lát đem phơi khô để dành làm lương thực dự trữ cho mùa mưa bão.
Từ nguồn nguyên liệu giản dị ấy, người dân đã nghĩ ra món khoai xéo. Cái tên nghe lạ tai nhưng lại gắn với cách chế biến rất đặc trưng. Sau khi nấu chín khoai khô cùng các loại đậu và nếp, người nấu phải dùng đũa lớn hoặc vá để “xéo”, tức là đánh và trộn thật mạnh cho hỗn hợp nhuyễn mịn, hòa quyện vào nhau. Chính thao tác này đã tạo nên tên gọi dân dã của món ăn.
Để có mẻ khoai xéo ngon, khâu chọn khoai rất quan trọng. Khoai lang sau khi thu hoạch sẽ được gọt vỏ, xắt lát mỏng rồi mang đi phơi nắng nhiều ngày. Miếng khoai đạt chuẩn phải khô đều, có màu vàng tự nhiên và giữ được mùi thơm đặc trưng. Người miền Trung thường tranh thủ những tháng hè nắng gắt để làm khoai khô vì khi ấy khoai dễ bảo quản, ít bị mốc.
Ngày trước, trong ký ức của nhiều người, khoai xéo gắn liền với những ngày thiếu thốn. Những buổi chiều mưa gió hay mùa lũ kéo dài, khi gạo trong nhà đã cạn, nồi khoai xéo nóng hổi trở thành món ăn giúp cả gia đình no bụng. Trẻ con thời ấy ăn khoai xéo đến quen thuộc, có khi phát ngán vì gần như tuần nào cũng xuất hiện trên mâm cơm.
Thế nhưng theo thời gian, khi cuộc sống dần khá hơn, những món ăn dân dã ngày nào lại trở thành hương vị khiến nhiều người hoài niệm. Với những người con miền Trung xa quê, chỉ cần ngửi thấy mùi khoai xéo thơm bùi là ký ức tuổi thơ như ùa về. Có lẽ vì thế mà món ăn này ngày càng được ưa chuộng ở các thành phố lớn.
Hiện nay, khoai xéo không còn chỉ xuất hiện trong căn bếp quê mà đã “lên đời” thành món đặc sản bán online và ở nhiều khu chợ chung cư. Khoai thường được vo thành từng viên tròn hoặc ép thành miếng vuông nhỏ, gói trong lá chuối để giữ mùi thơm. Một hộp khoai xéo vài trăm gram có giá vài chục nghìn đồng nhưng vẫn rất hút khách, đặc biệt vào những ngày trời se lạnh.
Điểm hấp dẫn của khoai xéo nằm ở hương vị dẻo thơm rất riêng. Khoai lang khô sau khi nấu trở nên mềm mịn, hòa cùng vị bùi của đậu xanh, đậu đỏ hay đậu đen và hương thơm của nếp. Khi ăn có vị ngọt thanh tự nhiên, không quá gắt. Nhiều người thích ăn kèm mè rang hoặc dừa nạo để tăng thêm độ béo.
Không chỉ bán khoai xéo nấu sẵn, nhiều tiểu thương còn đưa cả khoai lang khô miền Trung lên chợ mạng phục vụ khách tự nấu. Loại khoai này thường có giá khá cao vì công đoạn chế biến mất nhiều thời gian. Từ việc chọn khoai ngon, thái lát đều tay đến phơi đủ nắng để khoai khô mà không bị cứng hay mốc đều đòi hỏi sự tỉ mỉ.
Một số người xa quê còn xem việc bán khoai xéo như cách giữ gìn hương vị quê hương. Ban đầu họ chỉ nấu cho gia đình hoặc bạn bè thưởng thức, nhưng nhờ nhiều người yêu thích nên dần trở thành công việc kinh doanh mang lại thu nhập ổn định. Có những ngày trời lạnh, khách đặt hàng liên tục vì ai cũng muốn tìm chút hương vị tuổi thơ trong món ăn dân dã này.
