Ẩn mình dưới tán rừng già của vùng núi cao Tây Bắc, thảo quả là loại gia vị đặc sắc của ẩm thực Việt. Thế nhưng, ít ai biết rằng bên cạnh quả thảo quả quen thuộc, mầm thảo quả (tức phần chồi non mới nhú từ gốc cây) cũng là đặc sản nổi tiếng của người vùng cao.
Về đặc điểm sinh học, cây thảo quả thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), phát triển chủ yếu dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.000–1.500 mét. Mầm thảo quả thường xuất hiện vào đầu mùa mưa, khi độ ẩm và nhiệt độ đạt mức lý tưởng. Chồi non có hình dáng thon dài, màu trắng ngà hoặc phớt hồng, lớp vỏ mỏng bao bọc phần lõi chứa nhiều tinh dầu.
Khác với quả thảo quả thường dùng để ninh, hầm, mầm thảo quả lại được chế biến linh hoạt hơn. Người vùng cao thường thái lát mỏng mầm thảo quả để ướp cùng thịt lợn bản, gà đen rồi nướng trên than hồng. Khi chín, hương thơm lan tỏa quyện với vị béo của thịt tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Ngoài ra, mầm thảo quả còn được sử dụng trong các món hầm như thịt trâu om, cá suối kho hay gà nấu nấm, giúp tăng độ dậy mùi và mang lại cảm giác ấm bụng.
Không dừng lại ở đó, người dân bản địa còn sáng tạo nhiều cách chế biến độc đáo như mầm thảo quả xào trứng, xào thịt treo gác bếp hay muối chua với tỏi, ớt. Đặc biệt, mầm thảo quả muối chua được xem là một trong những cách thưởng thức thú vị nhất. Mầm được ngâm với giấm, tỏi, ớt, tạo nên vị chua cay hài hòa, rất thích hợp ăn kèm thịt luộc, thịt nướng, giúp giảm cảm giác ngấy và kích thích vị giác.
Trong những năm gần đây, mầm thảo quả dần được biết đến nhiều hơn, xuất hiện trong các nhà hàng đặc sản và được du khách thích thú khi ăn thử. Với mùi thơm nồng ấm đặc trưng, xen lẫn vị cay nhẹ và hậu ngọt thanh, mầm thảo quả mang đến một hương vị riêng, khó nhầm lẫn với bất kỳ loại gia vị nào khác.
Những năm gần đây, khi giá trị kinh tế của loại cây này ngày càng được ghi nhận, nhiều hộ dân đã mở rộng diện tích trồng thảo quả dưới tán rừng nhằm tăng thu nhập. Bên cạnh việc thu hoạch quả, người dân còn tận dụng phần mầm non để chế biến thành nhiều món ăn đặc sản, vừa phục vụ gia đình, vừa bán cho khách quen và các nhà hàng đặc sản.
Dù ngày càng được nhiều người biết đến và tò mò tìm mua, mầm thảo quả vẫn chưa trở thành mặt hàng phổ biến trên thị trường. Loại nguyên liệu này hiện chủ yếu được người dân vùng cao thu hái với quy mô nhỏ. Nguyên nhân là bởi cây thảo quả có yêu cầu sinh trưởng khá “khó tính”, chỉ thích hợp với môi trường rừng già, khí hậu mát ẩm và hệ sinh thái ổn định. Việc trồng và chăm sóc vì thế đòi hỏi nhiều công sức, lại phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên. Không chỉ vậy, mầm thảo quả chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn trong năm, khiến sản lượng thu hái không ổn định, khó đáp ứng nhu cầu nếu phát triển theo hướng hàng hóa quy mô lớn.
Trong y học dân gian, mầm thảo quả thường được sử dụng để làm ấm cơ thể, giảm đầy hơi, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện sức đề kháng.
