Ít ai biết rằng ngoài củ hũ dừa hay củ hũ dứa quen thuộc, ở nhiều vùng rừng núi Việt Nam còn có một loại củ hũ dân dã khác mang hương vị rất riêng, đó là củ hũ đủng đỉnh. Ngày trước, đây chỉ là món ăn “chống đói” của người đi rừng, được hái ăn chơi giữa núi sâu. Thế nhưng vài năm trở lại đây, thứ đặc sản lạ miệng này lại khiến không ít thực khách tò mò săn tìm bởi vị ngọt thanh, giòn mát và hương thơm đặc trưng của núi rừng.
Củ hũ đủng đỉnh được lấy từ phần đọt non nằm sâu trong thân cây đủng đỉnh – một loài thực vật thuộc họ cau, có tên khoa học là Caryota mitis. Dân gian còn gọi cây này là đùng đình hay cây móc. Loài cây này mọc hoang nhiều ở các bìa rừng, ven suối hay bụi rậm tại các tỉnh như Phú Thọ, Lai Châu, Nghệ An, Đà Nẵng, Gia Lai… Cây trưởng thành cao khoảng 3–4m, thân tròn, lá xòe rộng như chiếc quạt nên hiện nay còn được trồng làm cảnh ở sân vườn hay khu du lịch sinh thái.
Ngày xưa, cây đủng đỉnh gắn bó với đời sống của người dân miền núi theo nhiều cách khác nhau. Lá và hoa cây từng được dùng để trang trí trong đám cưới truyền thống. Riêng phần củ hũ lại là món ăn quen thuộc của những người thường xuyên vào rừng. Sau những buổi đi rẫy hay săn bắt, họ chặt cây đủng đỉnh lấy phần lõi non trắng ngà bên trong để ăn sống hoặc chế biến đơn giản. Với người dân vùng cao, đây là món quà của rừng, vừa giúp no bụng vừa giải khát bởi phần củ chứa nhiều nước và có vị ngọt tự nhiên.
Để lấy được củ hũ đủng đỉnh không hề đơn giản. Người ta phải chặt cả cây rồi bóc từng lớp bẹ già cứng bên ngoài mới lộ ra phần lõi non mềm bên trong. Phần ăn được khá nhỏ nên phải vài cây mới thu được khoảng 1kg củ hũ. Đó cũng là lý do loại đặc sản này hiếm hơn nhiều so với củ hũ dừa.
Không chỉ khó khai thác, cây đủng đỉnh còn gây ngứa da nếu tiếp xúc trực tiếp. Những người có kinh nghiệm đi rừng thường phải mặc áo dài tay, đeo găng khi chặt cây để tránh dị ứng. Dù vất vả nhưng nhiều người vẫn thích tìm loại củ hũ này bởi hương vị rất đặc biệt. So với củ hũ dừa, củ hũ đủng đỉnh có độ giòn rõ hơn, vị ngọt thanh hơn và khi nhai để lại hậu thơm nhẹ rất dễ chịu.
Điều khiến nhiều thực khách thích thú là củ hũ đủng đỉnh có thể chế biến thành nhiều món ngon khác nhau. Người miền Trung thường thái mỏng để xào với tỏi, tép hoặc thịt bò. Khi chín, củ hũ vẫn giữ được độ giòn sần sật, ăn vừa bùi vừa ngọt. Một số nơi còn dùng để nấu canh xương, làm gỏi hay luộc chấm nước mắm. Đặc biệt, nhiều người thích ăn sống để cảm nhận rõ vị thanh mát tự nhiên của loại củ hũ này.
Những ai từng ăn đều nhớ mãi hương vị rất riêng của nó. Ban đầu là cảm giác giòn mát như củ hũ dừa, nhưng càng nhai càng thấy vị ngọt lan dần nơi đầu lưỡi, kèm theo chút hương thơm nhẹ của cây rừng. Chính cái vị mộc mạc ấy khiến nhiều người thành phố lần đầu thưởng thức đều thấy lạ miệng và tò mò.
Hiện nay, khi các món ăn dân dã vùng quê ngày càng được ưa chuộng, củ hũ đủng đỉnh cũng bắt đầu xuất hiện ở một số nhà hàng chuyên đặc sản núi rừng. Nhiều thực khách sẵn sàng tìm mua để thử cho biết bởi không phải lúc nào cũng có hàng. Loại củ hũ này chủ yếu vẫn được người dân đi rừng khai thác tự nhiên nên số lượng rất ít.
Giữa vô vàn món ngon hiện đại, đôi khi chính những hương vị mộc mạc như củ hũ đủng đỉnh lại mang đến cảm giác thú vị, lạ miệng và đáng nhớ hơn cả.
