Qua từng giai đoạn, pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi trong việc xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Bộ luật Hình sự năm 1985 chỉ xử lý người tổ chức sử dụng ma túy, trong khi người trực tiếp sử dụng chưa bị coi là phạm tội.
Đến Bộ luật Hình sự năm 1999, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chính thức bị hình sự hóa. Theo quy định khi đó, người đã nhiều lần được giáo dục, từng bị đưa vào cơ sở chữa bệnh bắt buộc nhưng vẫn tái sử dụng ma túy có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm, tái phạm sẽ đối diện mức án 2-5 năm tù. Tuy nhiên, quy định này đã bị bãi bỏ từ năm 2010.
Trong lần sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2025, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy được đưa trở lại để xử lý hình sự nhưng chỉ áp dụng với một số trường hợp cụ thể, như người đang cai nghiện, điều trị nghiện hoặc trong thời gian quản lý sau cai nghiện.
Theo quy định có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, người sử dụng trái phép chất ma túy trong thời gian cai nghiện, quản lý sau cai nghiện hoặc trong vòng 2 năm kể từ khi kết thúc quá trình cai nghiện có thể bị phạt tù từ 2-3 năm. Nếu tái phạm, mức án có thể tăng lên 3-5 năm tù.
Ngược lại, những người sử dụng ma túy nhưng không thuộc các trường hợp nêu trên, chẳng hạn đã hết thời hạn quản lý sau cai nghiện hoặc không nằm trong diện cai nghiện, sẽ không bị xử lý hình sự về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy.
Trong trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự, người sử dụng trái phép chất ma túy sẽ bị xử phạt hành chính bằng hình thức cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1-2 triệu đồng theo Điều 30 Nghị định 282/2025.
Ngoài mức phạt hành chính, theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy, người sử dụng ma túy còn bị áp dụng biện pháp quản lý, giáo dục tại địa phương trong thời hạn 1 năm bởi UBND và công an cấp xã, phường.
Trong thời gian này, họ sẽ được tư vấn, hỗ trợ và giáo dục nhằm ngăn chặn tái sử dụng ma túy, đồng thời phải chấp hành yêu cầu triệu tập của cơ quan chức năng. Người bị quản lý cũng có trách nhiệm thông báo với công an địa phương nếu vắng mặt khỏi nơi cư trú hoặc thay đổi chỗ ở theo đúng quy định.
