5 dấu hiệu ở chân người trên 60 tuổi cần chú ý
1. Đi bộ thường xuyên loạng choạng, mất thăng bằng
Nếu trước đây có thể đi bộ vững vàng nhưng gần đây thường xuyên chao đảo, bước hụt hoặc phải vịn vào tường để giữ thăng bằng, người cao tuổi nên chú ý đến sự thay đổi này.
Khả năng giữ thăng bằng phụ thuộc vào sự phối hợp giữa thị giác, hệ tiền đình, cảm giác từ bàn chân và khớp cùng hoạt động của cơ bắp. Khi một hoặc nhiều bộ phận hoạt động kém hiệu quả, dáng đi có thể thay đổi, khiến nguy cơ té ngã tăng lên.
Đáng lo ngại, té ngã ở người cao tuổi có thể dẫn đến gãy xương, chấn thương đầu và suy giảm khả năng tự sinh hoạt. Vì vậy, nếu tình trạng mất thăng bằng xuất hiện thường xuyên hoặc ngày càng nghiêm trọng, người bệnh nên đi khám thay vì cố gắng đi bộ nhiều hơn.
Nếu đột ngột mất thăng bằng kèm méo miệng, nói khó hoặc yếu một bên cơ thể, cần gọi cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ.
2. Đau nhức, tê bì hoặc chuột rút khi đi bộ
Cảm giác mỏi cơ nhẹ sau khi vận động có thể gặp ở nhiều người. Tuy nhiên, nếu thường xuyên xuất hiện đau bắp chân, tê rần bàn chân hoặc chuột rút khiến phải dừng lại giữa chừng, người cao tuổi không nên xem đó là biểu hiện bình thường của quá trình lão hóa.
Một số nguyên nhân có thể liên quan đến thoái hóa khớp, chèn ép dây thần kinh vùng cột sống thắt lưng hoặc bệnh động mạch ngoại biên. Khi máu đến chân không đáp ứng đủ nhu cầu vận động, người bệnh có thể đau bắp chân sau khi đi được một quãng đường và cảm thấy dễ chịu hơn khi nghỉ ngơi.
Người cao tuổi nên chú ý vị trí đau, thời điểm xuất hiện và khoảng cách có thể đi trước khi phải dừng lại. Nếu quãng đường đi được ngày càng ngắn, cơn đau tăng lên hoặc tình trạng tê bì kéo dài, cần đến cơ sở y tế để tìm nguyên nhân.
Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc xoa bóp mạnh khi chưa xác định được vấn đề, đặc biệt nếu bàn chân bị giảm cảm giác.
3. Tốc độ đi bộ chậm hẳn, bước chân ngắn hoặc kéo lê bàn chân
Một dấu hiệu khác cần lưu tâm là tốc độ đi bộ giảm rõ rệt so với trước. Người cao tuổi có thể bước ngắn hơn, khó nhấc chân qua bậc cửa hoặc thường xuyên kéo lê bàn chân trên mặt đất.
Những thay đổi này có thể liên quan đến suy giảm sức mạnh cơ bắp, mất cơ do tuổi tác, bệnh lý thần kinh hoặc các vấn đề về khớp. Tốc độ đi bộ cũng là chỉ số thường được sử dụng để đánh giá khả năng vận động và mức độ độc lập trong sinh hoạt của người cao tuổi.
Khi bước chân không còn linh hoạt, nguy cơ vấp phải thảm, bậc cửa hoặc vật cản nhỏ sẽ tăng lên. Gia đình nên giữ lối đi thông thoáng, bảo đảm ánh sáng đầy đủ và lựa chọn giày vừa chân, có độ bám tốt.
Nếu một bàn chân đột ngột không nhấc lên được hoặc dáng đi thay đổi nhanh chóng, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm, không nên chỉ tập luyện tại nhà.
4. Khó đứng dậy khỏi ghế nếu không chống tay
Khả năng tự đứng lên khỏi ghế phản ánh phần nào sức mạnh của các nhóm cơ đùi, cơ mông và khả năng phối hợp vận động.
Nếu trước đây có thể đứng lên dễ dàng nhưng gần đây phải chống tay mạnh vào thành ghế, vịn vào đồ đạc hoặc cần người khác hỗ trợ, đây có thể là dấu hiệu sức mạnh cơ chân đang suy giảm.
Tình trạng này dễ gặp hơn ở người ít vận động, dinh dưỡng không đầy đủ hoặc mắc các bệnh mạn tính. Khi cơ bắp yếu đi, những hoạt động thường ngày như lên xuống cầu thang, đi chợ, tắm rửa hay đi vệ sinh cũng có thể trở nên khó khăn.
Để cải thiện sức mạnh cơ chân, người cao tuổi có thể tập đứng lên, ngồi xuống ghế chắc chắn với số lần phù hợp và có điểm vịn an toàn. Tuy nhiên, nếu đang đau nhiều, chóng mặt hoặc có nguy cơ té ngã, không nên tự thực hiện bài tập khi chưa được hướng dẫn.
5. Cổ chân và bàn chân thường xuyên sưng phù
Tình trạng phù chân kéo dài, đặc biệt khi sưng ở hai mắt cá chân hoặc bàn chân, cũng là dấu hiệu không nên bỏ qua.
Phù có thể liên quan đến suy tĩnh mạch, khiến máu khó trở về tim, nhưng cũng có thể xuất phát từ bệnh lý tim, thận, gan hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Vì vậy, không nên mặc định chân sưng sau khi đi bộ là do vận động quá sức.
Người cao tuổi cần theo dõi xem tình trạng phù xuất hiện ở một hay cả hai chân, có kèm đau, nóng đỏ, khó thở hoặc tăng cân nhanh hay không. Nếu một chân đột ngột sưng đau, nóng đỏ, cần đi khám khẩn cấp để loại trừ huyết khối tĩnh mạch. Nếu phù chân đi kèm khó thở hoặc đau ngực, cần gọi cấp cứu.
Không tự ý dùng thuốc lợi tiểu, hạn chế nước quá mức hoặc massage mạnh vùng chân sưng khi chưa xác định nguyên nhân.
Sau tuổi 60, đi bộ đều đặn là tốt nhưng chưa đủ
Đi bộ giúp duy trì hoạt động thể chất, hỗ trợ sức khỏe tim mạch và góp phần cải thiện khả năng vận động. Tuy nhiên, để đôi chân khỏe và vững vàng, người cao tuổi nên kết hợp thêm các hình thức vận động phù hợp.
- Tập sức mạnh cơ bắp: Có thể tập đứng lên, ngồi xuống ghế, nhón gót hoặc nâng chân nhẹ nhàng. Nên bắt đầu từ mức dễ và có điểm vịn an toàn nếu cần.
- Rèn luyện khả năng thăng bằng: Các bài tập chuyển trọng tâm hoặc tập theo hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng có thể giúp cải thiện khả năng kiểm soát cơ thể.
- Ăn uống đủ chất: Bổ sung thực phẩm giàu protein cùng chế độ ăn đa dạng để hỗ trợ duy trì cơ bắp. Người mắc bệnh thận hoặc có chế độ ăn điều trị riêng nên hỏi bác sĩ về nhu cầu dinh dưỡng.
- Điều chỉnh cường độ vận động: Không cố đi tiếp khi đau nhiều, chóng mặt, hụt hơi hoặc chân yếu bất thường. Nếu khả năng vận động suy giảm, nên tìm nguyên nhân trước khi tăng thời gian tập.
Điều quan trọng nhất là nhận biết những thay đổi của cơ thể. Nếu đôi chân yếu dần dù vẫn duy trì thói quen đi bộ, người trên 60 tuổi nên đi khám để được đánh giá cơ xương khớp, thần kinh và tuần hoàn khi cần thiết.
Tuổi già khỏe mạnh không chỉ nằm ở số bước chân mỗi ngày mà còn ở khả năng tự đứng vững, đi lại an toàn và duy trì cuộc sống độc lập. Phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường sẽ giúp người cao tuổi được can thiệp đúng cách, hạn chế nguy cơ té ngã và bảo vệ chất lượng cuộc sống lâu dài.
