Bố mẹ thường muốn che chở con khỏi những khó khăn, thử thách của cuộc sống, mong con được lớn lên trong sự bình yên. Thế nhưng, nếu trẻ luôn được bảo vệ và không có cơ hội tự mình đối mặt với trở ngại, sẽ khó rèn luyện bản lĩnh và khả năng thích nghi khi bước ra thế giới bên ngoài.
Khi những nỗi sợ ngày càng lớn, trẻ dễ mất đi sự tự tin, ngại thử sức với điều mới và thiếu can đảm để vượt qua những thử thách trong cuộc sống.
Sợ khó khăn, quen với việc có người làm mọi thứ cho mình
Có câu nói: “Mỗi con đường tắt mà bạn lựa chọn hôm nay đều có thể trở thành cái hố khiến bạn vấp ngã trong tương lai”. Bởi lẽ, những lối tắt thường giúp con người né tránh khó khăn trước mắt, mang lại cảm giác thoải mái nhất thời nhưng lại khiến bàn thân thiếu đi cơ hội rèn luyện bản thân. Đến khi đối mặt với những thử thách thực sự của cuộc sống, người chưa từng trải qua gian khó thường dễ trở nên yếu đuối và lúng túng.
Cậu bé Tiểu Ninh đang học lớp 6. Ở nhà, mọi việc cá nhân của cậu đều được bố mẹ chăm lo chu đáo. Ba lô luôn được sắp xếp gọn gàng, đồng phục được gấp ngay ngắn, giày dép đặt đúng chỗ. Ngay cả việc rót nước, cậu cũng không cần tự làm vì đã có mẹ chuẩn bị sẵn.
Trong một lần trường tổ chức chuyến tham quan kết hợp đi bộ đường dài, Tiểu Ninh nhanh chóng bộc lộ sự thiếu kiên nhẫn. Trong khi các bạn lần lượt hoàn thành chặng đường, cậu mới đi được một đoạn ngắn đã liên tục than mệt, trách trời nắng nóng và đường đi quá khó khăn. Cuối cùng, cậu còn gọi bố mẹ đến đón về.
Thực tế, ở nhà, Tiểu Ninh cũng ít khi phải làm việc gì. Cậu thường phàn nàn khi được nhờ dọn dẹp vì sàn nhà bẩn, rửa bát quá mệt hay phòng ốc bừa bộn. Những công việc vốn thuộc về trách nhiệm của mình đều khiến cậu cảm thấy khó chịu.
Vì không muốn con vất vả, bố mẹ Tiểu Ning thường chủ động làm thay mọi việc, chỉ mong con được thoải mái và không phải chịu bất kỳ khó khăn nào. Lâu dần, trẻ hình thành suy nghĩ rằng những việc khó khăn không phải là trách nhiệm của mình, bởi luôn có người khác đứng ra giải quyết.
Vậy bố mẹ nên làm gì để giúp con rèn luyện khả năng vượt qua khó khăn?
Trước hết, hãy trả lại cho con những trách nhiệm vốn thuộc về mình. Bố mẹ nên để trẻ tự sắp xếp ba lô, dọn dẹp phòng ngủ và chăm sóc những đồ dùng cá nhân.
Thứ hai, bố mẹ không nên quá nuông chiều hay dành cho con những đặc quyền không cần thiết. Trong sinh hoạt gia đình, hãy để trẻ hiểu rằng mọi thành viên đều có trách nhiệm và cần chia sẻ công việc nhà.
Cuối cùng, hãy để trẻ được trải nghiệm những khó khăn phù hợp với độ tuổi. Vào cuối tuần, bố mẹ có thể cho con tham gia nấu ăn, quét nhà, giặt quần áo hoặc tự giải quyết những vấn đề nhỏ trong sinh hoạt.
Điều quan trọng là tạo cơ hội để con học cách đối mặt, kiên trì và tự giải quyết vấn đề. Những thử thách nhỏ được trải nghiệm từ khi còn bé sẽ giúp trẻ từng bước hình thành sự tự lập và vững vàng hơn khi trưởng thành.
Sợ thất bại và không thể chấp nhận thất bại
Nhà văn Bi Shumin từng nói: “Thất bại là bài học bắt buộc trong cuộc sống, không ai có thể luôn gặp mọi chuyện suôn sẻ”.
Thực tế, nhiều gia đình luôn cố gắng tạo điều kiện tốt nhất cho con. Khi con tham gia các cuộc thi, bố mẹ tìm mọi cách để con giành chiến thắng. Khi con mắc lỗi, người lớn thường vội vàng giải quyết thay.
Lâu dần, trẻ dễ hình thành tâm lý chỉ muốn thành công mà không chấp nhận thất bại. Khi lớn lên, một lời phê bình hay kết quả không như mong muốn cũng khiến trẻ nghi ngờ bản thân, thậm chí mất động lực, né tránh khó khăn và từ bỏ những việc mình chưa làm tốt.
Vậy bố mẹ nên làm gì để giúp con học cách chấp nhận thất bại?
Thứ nhất, khen ngợi sự nỗ lực thay vì chỉ đề cao tài năng. Bố mẹ nên chú ý đến quá trình cố gắng của con, chẳng hạn: “Lần này con đã rất nghiêm túc và kiên trì. Mẹ rất vui vì điều đó”. Cách động viên này giúp trẻ hiểu rằng sự nỗ lực cũng đáng được ghi nhận, ngay cả khi kết quả chưa như mong đợi.
Thứ hai, cho phép con mắc sai lầm. Bố mẹ hãy chia sẻ với con những thất bại và sai lầm mà chính mình từng trải qua, giúp con hiểu rằng mắc lỗi không có nghĩa là kém cỏi. Điều quan trọng là biết nhìn nhận vấn đề, rút kinh nghiệm và tìm cách cải thiện.
Cuối cùng, tạo cho con những thử thách vừa sức. Bố mẹ khuyến khích con thử sức với những nhiệm vụ đòi hỏi một chút nỗ lực và kiên trì. Khi con gặp thất bại, hãy đồng hành, động viên con tiếp tục thay vì làm thay hoặc để con dễ dàng bỏ cuộc.
Sợ cô đơn, không biết cách điều hoà cảm xúc của bản thân
Nhà văn Chu Quốc Bình từng nói: “Cô đơn là không gian cần thiết để tâm hồn phát triển”. Thế nhưng, ngày nay, nhiều trẻ khó có thể ở một mình mà không cảm thấy nhàm chán. Khi có thời gian rảnh, trẻ thường tìm đến điện thoại, xem video ngắn hoặc chơi game để giải trí. Khi không có những kích thích từ bên ngoài, trẻ dễ cảm thấy bồn chồn, khó chịu và không biết phải làm gì.
Không ít trẻ vừa làm bài tập vừa nghe nhạc, lúc rảnh lại không thể rời mắt khỏi điện thoại. Ngay cả khi được bố mẹ khuyến khích ngồi đọc sách, trẻ cũng chỉ kiên nhẫn được chưa đầy 10 phút đã than chán. Dần dần, trẻ quen với những hoạt động giải trí liên tục và mất đi khả năng tận hưởng khoảng thời gian yên tĩnh một mình.
Thực tế, khi ở một mình, trẻ có cơ hội suy nghĩ, khám phá bản thân và học cách đối thoại với chính mình. Nếu mọi khoảng thời gian đều được lấp đầy bằng những kích thích từ bên ngoài, trẻ sẽ ít có cơ hội rèn luyện khả năng tập trung, trí tưởng tượng và sức mạnh nội tâm.
Vậy bố mẹ nên làm gì để giúp con học cách tận hưởng khoảng thời gian một mình?
Thứ nhất, dành cho con đủ thời gian tự do. Hãy để trẻ có những khoảng thời gian không làm gì, tự suy nghĩ hoặc chủ động tìm kiếm hoạt động yêu thích. Khi con than chán, thay vì lập tức đưa điện thoại, bố mẹ hãy khuyến khích con tự tìm cách giải trí.
Thứ hai, giúp con hình thành những sở thích cần sự kiên nhẫn. Bố mẹ có thể cùng con trồng hoa, đọc sách hoặc đi dạo. Những hoạt động này giúp trẻ học cách tận hưởng niềm vui từ những trải nghiệm chậm rãi, thay vì chỉ tìm kiếm sự hào hứng tức thời từ các trò giải trí.
Cuối cùng, hạn chế giải trí thụ động và khuyến khích con sáng tạo. Thay vì dành quá nhiều thời gian xem video hay hoạt hình, trẻ nên được khuyến khích tham gia những hoạt động chủ động như vẽ tranh, lắp ráp đồ chơi hoặc làm đồ thủ công. Khi tự tay tạo ra một sản phẩm, trẻ vừa có cơ hội phát huy trí tưởng tượng, vừa tìm thấy niềm vui từ chính quá trình thực hiện.
