Từng là món ăn quen thuộc trong những bữa cơm đạm bạc ở làng quê Việt Nam, mít non nay lại xuất hiện ngày càng nhiều trong thực đơn của các quán ăn, nhà hàng chay và cả các nhà hàng cao cấp ở thành phố. Thứ quả xanh từng được xem là “cứu đói mùa giáp hạt” giờ trở thành nguyên liệu lạ miệng, được nhiều người yêu thích bởi độ dẻo bùi, dễ chế biến và có thể thay thế thịt trong nhiều món ăn chay hấp dẫn.
Mít non thực chất là quả mít được hái khi còn rất nhỏ, chưa phát triển múi và chưa tạo vị ngọt như mít chín. Người dân thường thu hoạch khi quả chỉ bằng cỡ bắp chân hoặc to hơn, vỏ còn xanh, gai mềm và phần xơ bên trong chưa cứng. Loại mít này có thể lấy từ mít ta hoặc mít Thái, nhưng nhiều người cho rằng mít ta cho độ thơm và vị bùi ngon hơn khi nấu món ăn.
Ở nhiều vùng quê miền Trung và miền Nam, cây mít thường được trồng quanh vườn nhà. Mùa mít non kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 8 âm lịch, tùy vùng khí hậu. Khi cây ra quá nhiều trái, người dân sẽ tỉa bớt những quả nhỏ để cây tập trung nuôi quả lớn. Chính những trái bị tỉa này trở thành nguyên liệu cho nhiều món ăn dân dã.
Ngày trước, mít non gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ ở nông thôn. Khi cuộc sống còn khó khăn, người dân tận dụng mít non để thay rau hoặc thay thịt trong bữa ăn. Chỉ cần một trái mít non luộc chín, chấm mắm nêm hoặc kho với nước dừa là đã có món ăn đủ no cho cả nhà. Nhiều nơi còn dùng mít non trộn với rau thơm, đậu phộng để ăn cùng cơm nóng.
Điều khiến mít non được ưa chuộng chính là hương vị rất đặc biệt. Khi nấu chín, phần xơ mít mềm nhưng vẫn có độ dai nhẹ, ăn bùi và thơm thoang thoảng. Cấu trúc của mít non khá giống thịt xé nên thường được dùng trong các món chay thay thế thịt động vật. Nhờ khả năng thấm gia vị tốt, mít non có thể chế biến theo nhiều kiểu khác nhau mà vẫn giữ được vị ngon riêng.
Hiện nay, mít non xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng chay. Không ít đầu bếp sáng tạo ra các món mới từ nguyên liệu này như gỏi mít non, mít non kho tiêu, cà ri mít non, mít non xào sả ớt, bún mít non, mít non nướng giấy bạc...
Trong đó, nổi tiếng nhất có lẽ là món gỏi mít non miền Trung. Mít được luộc mềm rồi xé nhỏ, trộn cùng rau răm, đậu phộng rang, hành phi và nước mắm chua ngọt. Món ăn có vị bùi của mít hòa với vị thơm của rau và độ giòn của đậu phộng, vừa dân dã vừa hấp dẫn.
Không chỉ ngon, mít non còn chứa nhiều chất xơ, ít chất béo và tạo cảm giác no lâu. Đây cũng là lý do nhiều người thành phố tìm mua về để chế biến các món ăn thanh đạm. Trên chợ mạng và tại các cửa hàng thực phẩm sạch, mít non được bán dưới dạng tươi hoặc sơ chế sẵn. Giá mít non dao động khoảng 20.000–50.000 đồng/kg tùy loại và thời điểm.
Ở các nhà hàng chay hoặc quán ăn đặc sản, những món từ mít non có giá từ vài chục đến hơn trăm nghìn đồng. Điều này khiến nhiều người bất ngờ bởi thứ quả từng mọc đầy trong vườn quê nay lại trở thành món ăn được săn đón ở thành phố.
