Dừa từ lâu đã là loại cây quen thuộc gắn bó với đời sống người dân Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Nước dừa là thức uống giải khát được yêu thích, cơm dừa là nguyên liệu chế biến nhiều món ăn hấp dẫn. Thế nhưng, ít ai biết rằng bên trong những trái dừa già còn ẩn chứa một phần đặc biệt được nhiều người săn lùng, đó là mộng dừa. Từ món ăn dân dã từng ít được chú ý, mộng dừa nay trở thành đặc sản có giá bán cao gấp nhiều lần giá trị của cả quả dừa.
Mộng dừa còn được gọi là mầm dừa, hình thành khi quả dừa già bắt đầu nảy mầm. Đây là phần lõi màu trắng ngà phát triển bên trong trái dừa, có nhiệm vụ hấp thụ các dưỡng chất từ nước và cơm dừa để nuôi cây non. Khi quá trình nảy mầm diễn ra, phần nước dừa gần như cạn dần, cơm dừa cũng chuyển màu và giảm độ ngon, trong khi mộng dừa ngày càng lớn lên.
Không phải quả dừa nào cũng có mộng. Chỉ những trái dừa già được giữ lại đủ lâu để bắt đầu nảy mầm mới xuất hiện phần đặc biệt này. Chính vì vậy, sản lượng mộng dừa khá hạn chế, khiến nguồn cung trên thị trường không nhiều.
Mộng dừa có hình dạng giống một khối bông xốp, màu trắng kem, kích thước thay đổi tùy theo độ già của quả. Theo kinh nghiệm của những người sành ăn, mộng dừa ngon nhất thường có kích thước tương đương quả chanh. Lúc này, phần ruột vừa mềm vừa giòn, vị ngọt thanh tự nhiên, thơm nhẹ mùi dừa và có độ béo vừa phải.
Nếu để mộng phát triển quá lớn, phần bên trong sẽ trở nên xốp hơn, lượng chất xơ tăng lên nhưng vị ngọt và độ béo lại giảm đi. Chính vì vậy, trên thị trường, những mộng dừa nhỏ thường có giá cao hơn các loại mộng lớn.
Trước đây, tại nhiều vùng quê miền Tây, mộng dừa là món quà vặt quen thuộc của trẻ em. Khi bổ những quả dừa khô để lấy cơm hoặc làm giống, nếu phát hiện bên trong có mộng, lũ trẻ thường tranh nhau thưởng thức. Trong khi đó, người lớn lại không quá quan tâm bởi họ thích những trái dừa còn nhiều nước và cơm hơn.
Có thời điểm, mộng dừa thậm chí bị xem là phần "không có giá trị" của quả dừa. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, khi những đặc sản dân dã được nhiều người thành thị tìm kiếm, mộng dừa bất ngờ trở thành mặt hàng được săn đón. Nhu cầu tăng cao trong khi nguồn cung hạn chế đã khiến giá bán của loại thực phẩm này liên tục tăng.
Theo khảo sát trên thị trường, giá mộng dừa hiện dao động từ 200.000-250.000 đồng mỗi kg. Một số thời điểm khan hàng, giá có thể vượt ngưỡng 300.000 đồng/kg. So với giá một quả dừa thông thường chỉ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng, mộng dừa có giá trị cao hơn gấp nhiều lần.
Sức hút của mộng dừa không chỉ đến từ hương vị độc đáo mà còn bởi sự đa dạng trong cách chế biến. Nhiều người thích ăn trực tiếp để cảm nhận độ giòn xốp và vị ngọt tự nhiên. Ngoài ra, mộng dừa còn được dùng để làm các món ăn vặt như dầm đường, ướp lạnh, lắc muối hoặc kết hợp trong các món gỏi. Vào những ngày hè nóng bức, mộng dừa dầm đường để lạnh được xem là món giải nhiệt hấp dẫn.
Không chỉ ngon miệng, mộng dừa còn được đánh giá là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng. Trong phần mầm dừa chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất có lợi cho cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy các dưỡng chất trong mộng dừa có thể hỗ trợ tiêu hóa, góp phần kiểm soát cân nặng, bổ sung năng lượng và giúp cơ thể thanh lọc tốt hơn. Đây cũng là lý do nhiều người sẵn sàng chi số tiền không nhỏ để mua loại đặc sản này về thưởng thức.
Để có được mộng dừa chất lượng, người trồng dừa thường phải lựa chọn những quả già đạt độ tuổi thích hợp rồi giữ lại trong điều kiện khô ráo cho đến khi bắt đầu nảy mầm. Tuy nhiên, do tỷ lệ dừa cho mộng không cao và quá trình thu gom mất nhiều thời gian nên sản lượng luôn ở mức hạn chế.
