Nhắc đến cây cau, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những hàng cau cao vút trước sân nhà, gắn liền với hình ảnh làng quê Việt Nam từ bao đời nay. Cau cho quả để ăn trầu, thân dùng làm cột, làm cầu tạm hay nhiều vật dụng quen thuộc trong đời sống. Thế nhưng ít ai biết rằng có một bộ phận của cây cau có thể làm thành món ăn mang hương vị độc đáo, đó là đọt cau hay còn gọi là củ hũ cau.
Đây là món ăn hiếm gặp bởi muốn lấy được đọt cau phải đốn cả cây, vì thế mỗi khi có dịp thưởng thức, người dân quê đều xem như một món quà quý của thiên nhiên.
Đọt cau là phần lõi non nằm ở ngọn cây cau. Sau khi chặt cây, người ta bóc bỏ lớp bẹ già bên ngoài, phần còn lại có màu trắng ngà, mềm, giòn và tỏa mùi thơm đặc trưng. Khác với củ hũ dừa có kích thước khá lớn, đọt cau nhỏ hơn rất nhiều, cây lớn lắm cũng chỉ cho phần củ hũ to bằng cổ tay người lớn, thậm chí nhiều cây chỉ bằng vài ngón tay. Chính vì sản lượng ít nên đọt cau trở thành món ăn khá hiếm trên thị trường.
Ở nhiều vùng quê, đọt cau từ lâu đã xuất hiện trong những bữa cơm gia đình. Tuy nhiên, không phải lúc nào người ta cũng có cơ hội thưởng thức. Cây cau thường được giữ lại để lấy quả nên chỉ khi cây bị sâu bệnh, già cỗi hoặc phải chặt bỏ để mở rộng sân vườn, làm đường thì người dân mới tận dụng phần đọt để chế biến món ăn.
Điều khiến đọt cau được yêu thích chính là hương vị đặc biệt mà không loại rau củ nào có được. Khi ăn, đọt cau vừa giòn sần sật vừa mềm ngọt tự nhiên. Càng nhai kỹ càng cảm nhận rõ vị béo bùi cùng hương thơm nhẹ thoang thoảng của cau non. So với củ hũ dừa, đọt cau không ngọt bằng nhưng lại đậm vị hơn.
Đọt cau sau khi thu hoạch cần được thái lát rồi ngâm trong nước muối pha giấm khoảng 20-30 phút. Cách làm này giúp loại bỏ bớt vị chát, đồng thời giữ cho phần thịt cau không bị thâm đen. Sau đó, đọt cau có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau, từ đơn giản đến cầu kỳ.
Món dễ làm nhất là đọt cau luộc chấm mắm nêm hoặc nước mắm tỏi ớt. Chỉ cần luộc vừa chín tới để giữ được độ giòn tự nhiên là đã có món ăn thanh mát, hấp dẫn. Ngoài ra, đọt cau xóc tỏi cũng rất được ưa chuộng. Tỏi được phi thơm vàng rồi cho đọt cau vào đảo nhanh trên lửa lớn. Món ăn thành phẩm vừa thơm nức mùi tỏi vừa giữ được độ giòn ngon của phần củ hũ.
Người dân còn dùng đọt cau để làm gỏi hoặc nộm. Những lát đọt cau trắng ngà được trộn cùng tôm, thịt luộc, rau thơm, lạc rang và nước mắm chua ngọt tạo nên món ăn thanh mát, rất thích hợp trong những ngày hè nóng bức. Vị giòn ngọt của đọt cau hòa quyện cùng vị chua cay mặn ngọt của nước trộn mang đến cảm giác vô cùng lạ miệng.
Đặc biệt, đọt cau còn xuất hiện trong nhiều món ăn nổi tiếng như ếch đồng xào đọt cau, cá lóc om đọt cau hay đọt cau xào tôm thịt. Đây đều là những món đặc sản được nhiều thực khách yêu thích khi ghé thăm các vùng quê. Thịt cá, thịt ếch đậm đà kết hợp với vị ngọt giòn của đọt cau tạo nên hương vị hài hòa, khó quên.
Không chỉ ngon, đọt cau còn chứa nhiều chất xơ và khoáng chất có lợi cho sức khỏe. Thành phần của đọt cau được cho là có sắt, magie, kẽm cùng nhiều dưỡng chất khác giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa. Đặc biệt, loại thực phẩm này gần như không chứa cholesterol và chất béo bão hòa nên phù hợp với nhiều đối tượng sử dụng.
