XEM VIDEO: MC Lưu Minh Vũ hàn huyên với Chí Trung.
Trong dòng chảy của điện ảnh cách mạng Việt Nam, có những gương mặt chỉ cần xuất hiện một lần đã trở thành vĩnh cửu. NSƯT Tố Uyên chính là một trường hợp như thế. Bà không chỉ được biết đến là "bé Nga" của Con chim vành khuyên mà còn là người phụ nữ đứng sau những năm tháng thanh xuân rực rỡ và cũng đầy biến động của cố thi sĩ Lưu Quang Vũ, đồng thời là người mẹ tảo tần của nam MC kỳ cựu Lưu Minh Vũ.
"Bé Nga" và hào quang rực rỡ tuổi trăng tròn
NSƯT Tố Uyên sinh năm 1948 tại Thanh Oai, Hà Nội trong một gia đình nhà giáo. Tuổi thơ của bà sớm chịu nhiều thiệt thòi khi mẹ qua đời năm bà mới 9 tuổi. Tuy nhiên, năng khiếu nghệ thuật đã sớm nảy nở trong cô bé có đôi mắt đen láy ấy. Tố Uyên sớm trở thành thành viên cốt cán của Câu lạc bộ thiếu niên Hà Nội, tham gia đoàn kịch Măng Non và lồng tiếng cho những bộ phim hoạt họa đầu tiên của nước nhà như Ngô, khoai, sắn.
Bước ngoặt lớn nhất cuộc đời bà đến vào năm 1961. Nhờ sự giới thiệu của nhà quay phim Nguyễn Đăng Bảy, Tố Uyên khi đó mới 13 tuổi đã vượt qua hàng chục ứng viên để lọt vào mắt xanh của đạo diễn Nguyễn Văn Thông. Bà được giao vai Nga trong bộ phim Con chim vành khuyên. Với một cô bé thành thị, việc hóa thân thành con gái một chiến sĩ chài lưới vùng địch hậu là một thử thách không nhỏ. Bà đã phải trải qua một "khóa học" làm dân chài thực thụ: Từ tập chèo đò, học bơi cho đến hái dâu bên bãi bồi.
Vẻ đẹp của NSƯT Tố Uyên thời trẻ.
Thành công của bộ phim vượt xa mọi mong đợi. Con chim vành khuyên giành Giải đặc biệt của Ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary (Tiệp Khắc) năm 1962. Hình ảnh bé Nga nhỏ nhắn nhưng mưu trí, dũng cảm, cho đến giây phút cuối cùng trước khi hy sinh vẫn dùng chút sức tàn để thả con chim vành khuyên về với bầu trời, đã trở thành biểu tượng bất tử của khát vọng hòa bình. Cái tên Tố Uyên vụt sáng trở thành ngôi sao nhí đầu tiên của điện ảnh Việt Nam, một "hào quang" mà theo bà, dù sau này đóng rất nhiều phim khác, bà cũng khó lòng vượt qua được chính bóng bóng của chính mình.
Sau vai diễn để đời, nghệ sĩ Tố Uyên được Nhà nước cử đi học tại Trường Múa Việt Nam. Tại đây, bà không chỉ rèn luyện hình thể mà còn học piano với NSND Thái Thị Liên. Tốt nghiệp năm 1966, bà hoạt động đa năng từ diễn viên múa chính tại Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam đến diễn viên điện ảnh với các vai diễn trong Cô giáo vùng cao, Nổi gió, Ngày lễ thánh... Ở lĩnh vực nào, bà cũng dâng hiến trọn vẹn sự say mê thuần khiết của người nghệ sĩ.
Vai "bé Nga" trong Con chim vành khuyên đã giúp nghệ sĩ Tố Uyên nổi tiếng cả nước năm mới 13 tuổi.
Mối tình với nhà thơ và những ngày tháng gian khó làm mẹ đơn thân
Nhắc đến cuộc đời Tố Uyên, không thể không nhắc đến mối tình lãng mạn như tiểu thuyết với nhà thơ, nhà viết kịch tài hoa Lưu Quang Vũ. Hai người vốn là bạn thanh mai trúc mã, biết nhau từ năm lên 10, cùng sinh hoạt tại Cung thiếu nhi Hà Nội. Tình cảm ấy nhen nhóm từ những lần đổi mũ cho nhau, từ những buổi đi lồng tiếng chung khi Vũ vào vai Khoai còn Uyên vào vai Lúa cho bộ phim hoạt hình đầu tiên của Việt Nam - Ngô, khoai, sắn.
Tình yêu của họ lớn dần theo năm tháng và chín muồi giữa những năm tháng chiến tranh khói lửa. Trong những bức thư tình gửi Tố Uyên, Lưu Quang Vũ luôn dành cho bà những lời lẽ nồng cháy nhất, gọi bà là "Bé Nga của anh". Ông từng viết rằng sẵn sàng đổi tất cả của cải và niềm vui trên đời để được ở bên bà dù chỉ một lát. Tố Uyên chính là nguồn cảm hứng đầu tiên để Lưu Quang Vũ viết nên những vần thơ tình nổi tiếng Bài hát ấy vẫn còn dang dở, Gửi Tố Uyên, Vườn trong phố...
Nghệ sĩ Tố Uyên và nhà thơ Lưu Quang Vũ trong ngày cưới.
Trích đoạn bức thư Lưu Quang Vũ gửi Tố Uyên (17/12/1968): "Uyên của anh, bé Nga của anh! Anh yên tâm vì tình cảm và tâm hồn tốt đẹp của em. Dù là một diễn viên hay một người sáng tác, người ta đều phải có một tấm lòng rộng lớn và vốn hiểu biết sâu sắc về cuộc đời... Không lấy được nàng ta làm loạn giữa phủ, không lấy được nàng ta làm loạn giữa mường... Anh Vũ cũng thế đấy".
Năm 1969, họ kết hôn và một năm sau đón con trai Lưu Minh Vũ chào đời. Thế nhưng, ngày vui ngắn chẳng tày gang. Năm 1972, khi con trai chưa đầy 2 tuổi, họ quyết định ly hôn. Lưu Quang Vũ ra đi với sự tan nát lòng và những dòng thư đẫm lệ, còn Tố Uyên ở lại với nỗi đau của một người đàn bà "ướt cánh". Bà sau này thừa nhận, khi đó mình còn quá trẻ, non nớt và sống trong hào quang nên đã không biết giữ gìn hạnh phúc.
Họ có con trai chung là Lưu Minh Vũ.
Sau ly hôn, Tố Uyên đối mặt với những ngày tháng vô cùng gian khó. Với đồng lương ít ỏi của một diễn viên, bà phải làm thêm đủ nghề để nuôi con, từ bê vác, vận chuyển hàng trăm cuốn băng video đến việc đi giao hàng cho các cửa hàng. Có những đêm đi biểu diễn về, bà thấy con trai mới 4 tuổi đã dậy sớm đi lĩnh đồ ăn sáng về cho mẹ khiến bà trào nước mắt.
Dù vất vả, bà luôn dạy con về lòng nhân hậu và tình người. Bà không bao giờ nói xấu chồng cũ trước mặt con, thậm chí còn chủ động cho Minh Vũ sang ở với bố khi anh lên cấp III để gần gũi nhà nội và thuận lợi cho việc học hành.
Lưu Minh Vũ cũng trở thành tên tuổi nổi tiếng như không theo nghiệp giống bố mẹ mà làm truyền hình.
Hiện tại, ở tuổi U80, NSƯT Tố Uyên chọn cuộc sống bình lặng trong một căn hộ dịch vụ tại Hà Nội. Bà mắc bệnh tiểu đường nên phải kiêng khem nghiêm ngặt nhưng tinh thần vẫn rất lạc quan, minh mẫn. Con trai duy nhất của bà và Lưu Quang Vũ - MC Lưu Minh Vũ là một tên tuổi quen thuộc của VTV qua các chương trình như Hãy chọn giá đúng, Chiếc nón kỳ diệu.
Nhìn lại hành trình đã qua, bà không còn nuối tiếc. Mọi vui buồn, đắng cay của cuộc tình với người nghệ sĩ tài hoa năm ấy đã được bà gói gọn trong tập thơ Ngày ấy mưa rơi. Với nghệ sĩ Tố Uyên, hạnh phúc bây giờ là sự an yên tuổi già, là những buổi cuối tuần được quây quần bên con cháu, nhìn những đứa cháu mang tên "Vũ" lớn khôn, như một sự nối dài những yêu thương còn dang dở của một thời thanh xuân rực rỡ.
NSƯT Tố Uyên có cuộc sống bình lặng ở tuổi U80.
