Quả chòi mòi (hay còn gọi là chồi mồi) là một loại trái rừng dân dã, quen thuộc với người dân ở nhiều vùng miền, đặc biệt là khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Cây chòi mòi thuộc dạng thân gỗ, có thể cao trên 10 mét, tán rộng và phân nhánh nhiều. Lá cây có hình bầu dục, mặt trên trơn bóng, trong khi mặt dưới phủ một lớp lông mịn.
Khi còn non, lá chòi mòi có vị hơi chát và chua nhẹ, thường được người dân tận dụng làm rau sống, luộc hoặc xào cùng các loại rau rừng khác, tạo nên những món ăn giản dị mà độc đáo.
Điểm nổi bật nhất của cây chòi mòi chính là những chùm quả nhỏ xinh, mọc thành từng cụm dày đặc. Quả khi còn non có màu xanh, sau đó chuyển dần sang hồng đỏ và khi chín hoàn toàn sẽ có màu tím đen bắt mắt. Dù kích thước nhỏ, thậm chí bé hơn đầu đũa, nhưng quả chòi mòi lại có hương vị rất đặc trưng: chua chua, ngọt nhẹ, thanh mát và dễ gây “nghiện” ngay từ lần đầu thưởng thức.
Mùa hoa của cây thường bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 6, và đến khoảng tháng 7 là thời điểm quả chín rộ, tạo nên những chùm quả rực rỡ giữa màu xanh của núi rừng.
Chòi mòi còn gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ. Ngày trước, những chùm chòi mòi chín đỏ được người lớn hái xuống, chia cho lũ trẻ thưởng thức. Chỉ cần thêm một chén muối ớt, món ăn trở nên tròn vị với đủ chua, cay, mặn, ngọt. Có người thích ăn từng quả, nhưng cũng có người lại thích ăn cả chùm để cảm nhận sự hòa quyện hương vị từ nhiều trái nhỏ cùng lúc.
Ngoài ăn tươi, quả chín còn được chế biến thành nhiều món khác nhau như mứt, siro hay ngâm rượu. Ở một số nơi, rượu chòi mòi còn được dùng để đãi khách quý.
Trong những năm gần đây, khi xu hướng tìm về các loại đặc sản tự nhiên, độc lạ ngày càng phổ biến, quả chòi mòi bất ngờ trở thành đặc sản được săn lùng. Loại quả này nay xuất hiện trên chợ mạng, các cửa hàng đặc sản thu hút sự tò mò của du khách và người thành phố. Giá bán quả chòi mòi có thể lên đến khoảng 50.000 đồng/kg.
Bên cạnh việc khai thác tự nhiên, nhiều người cũng bắt đầu quan tâm đến việc trồng cây chòi mòi. Đây là loại cây khá dễ trồng và có sức sống tốt. Người trồng có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành, trồng từ cây con hoặc phôi đều được. Cây thích hợp với đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và đặc biệt cần khả năng thoát nước tốt để tránh úng rễ. Chòi mòi ưa ánh nắng trực tiếp, vì vậy nên trồng ở nơi thông thoáng, có nhiều ánh sáng để cây phát triển mạnh.
Do vốn là cây rừng, chòi mòi không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc. Chỉ cần tưới nước đều đặn trong giai đoạn đầu, làm cỏ và bón phân hữu cơ định kỳ là cây có thể sinh trưởng khỏe mạnh. Nếu trồng từ cây con, sau khoảng 2–3 năm, cây sẽ bắt đầu cho trái. Ngoài ra, với dáng cây đẹp và tán lá xanh mát, chòi mòi còn được nhiều người trồng làm cây cảnh hoặc bonsai. Nếu chăm sóc đúng cách, cây không chỉ cho trái đều mà còn có tuổi thọ cao, có thể thu hoạch trong nhiều năm liền.
