Mứt hạt bàng là một trong những món đặc sản nổi tiếng mà khi tới Côn Đảo ai cũng tìm để thưởng thức. Từ những hàng bàng cổ thụ tỏa bóng khắp phố phường, người dân nơi đây đã tạo nên một sản vật độc đáo, mang theo hương vị rất riêng của vùng đảo xa.
Đến Côn Đảo, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp cây bàng mọc dọc các con đường, trước hiên nhà và len lỏi trong từng khu dân cư. Có lẽ hiếm nơi nào bàng được trồng nhiều và tạo thành những hàng cây cổ thụ sần sùi, rợp bóng như ở đây. Chính sắc lá bàng đổi màu theo mùa và thân cây nhuốm dấu thời gian đã góp phần làm nên nét cổ kính đặc trưng cho hòn đảo này. Ít ai ngờ rằng, từ những quả bàng tưởng chừng bình dị, người dân lại có thể chế biến thành món mứt thơm ngon, trở thành quà tặng được du khách ưa chuộng trong nhiều năm gần đây.
Mùa bàng thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9 hằng năm. Khi quả chín, nhiều hộ dân tranh thủ thời gian rảnh rỗi đi nhặt bàng rụng để lấy hạt. Công việc này đòi hỏi sự chịu khó và cả “canh giờ” đặc biệt. Muốn có hạt bàng ngon, người dân phải đi nhặt từ 2-3 giờ sáng, bởi sau một đêm dơi ăn, những quả chín sẽ rụng xuống đất, còn nguyên vẹn và chưa bị quét dọn.
Bàng sau khi thu gom được phơi khô dưới nắng rồi mới tách vỏ lấy nhân. Công đoạn này không khó nhưng cần kiên nhẫn và khéo léo; một người quen tay ngồi cả ngày cũng chỉ tách được khoảng một kg nhân, lại phải cẩn thận để hạt không vỡ.
Hạt bàng Côn Đảo nổi tiếng bởi độ chắc, dày và đầy thịt hơn hẳn nhiều nơi khác. Khi nhai, hạt có vị giòn giòn, bùi bùi và đọng lại hậu vị béo thơm dễ chịu. Chính chất lượng hạt tốt đã tạo nền tảng cho món mứt hạt bàng đặc sản. Tùy cách chế biến, người dân rang hạt theo hai vị chủ yếu là mặn và ngọt. Mỗi mẻ rang khoảng 10 kg, kéo dài chừng một giờ đồng hồ. Bếp phải để lửa nhỏ, đảo đều tay liên tục để hạt chín từ từ, không bị cháy xém.
Trong đó, mứt hạt bàng vị ngọt được xem là khó làm hơn. Khi ngào đường, người chế biến phải canh đúng tỉ lệ đường, muối và kiểm soát lửa thật chuẩn để đường kết tinh khô ráo, bám đều quanh từng hạt mà không bị vón cục. Lớp áo đường óng ánh không chỉ tạo màu sắc bắt mắt mà còn mang đến vị ngòn ngọt xen chút cay the tinh tế. Với loại rang muối, vị mặn nhẹ lại kích thích vị giác theo cách khác – đậm đà, hài hòa và rất “bắt miệng”. Chỉ cần nhâm nhi một vài hạt, nhiều du khách đã cảm nhận được hương vị biển đảo mộc mạc mà khó quên.
Một số hộ gia đình nơi đây đã gắn bó với nghề này gần chục năm. Vào mùa rộ, họ thu mua hàng trăm kg hạt từ người dân địa phương, sau đó rang và đóng gói bán cho du khách hoặc bỏ mối cho các điểm bán lẻ. Nhờ mứt hạt bàng, nhiều gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống. Dẫu vậy, vì bàng chỉ có trái theo mùa và toàn bộ quy trình đều làm thủ công nên sản lượng không lớn, càng khiến đặc sản này thêm phần giá trị.
Hiện nay, mứt hạt bàng được bán với mức giá khá cao. Vào mùa hè – thời điểm thu hoạch chính – giá khoảng 45.000 đồng cho lọ 200 gram loại ngọt và 55.000 đồng cho loại mặn. Khi trái vụ, nguồn cung khan hiếm, giá có thể tăng lên 500.000–600.000 đồng mỗi kg.
