Những năm gần đây, bên cạnh các đặc sản quen thuộc của vùng núi Tây Bắc như thanh mai, mắc sim hay núc nác, quả sừng trâu cũng trở thành cái tên được nhiều người săn tìm. Với hình dáng dài, cong, nhọn ở hai đầu giống cặp sừng trâu, loại quả này khiến không ít người tò mò ngay từ cái nhìn đầu tiên. Quả này sở hữu vị chua giòn rất riêng, trở thành món ăn vặt yêu thích của các chị em thành phố.
Quả sừng trâu là quả của cây sừng trâu hay còn gọi là cây sừng dê, thuộc họ trúc đào, có tên khoa học Strophanthus divaricatus. Cây thường mọc tự nhiên ở các vùng đồi núi, ven rừng hoặc các khu vực đất cao của các tỉnh Tây Bắc như Lai Châu, Điện Biên, Sơn La. Cây phát triển thành bụi nhỏ hoặc dạng dây leo thân gỗ, cao từ 3 đến 4,5 mét.
Điểm nổi bật nhất của cây là quả có hình dáng rất lạ. Mỗi quả dài khoảng 10-15cm, vỏ cứng, hai đầu nhọn hoắt và thường mọc thành từng cặp, chĩa sang hai bên như cặp sừng của con trâu. Chính đặc điểm này đã tạo nên cái tên dân dã và dễ nhớ cho loại quả rừng này.
Mùa quả sừng trâu thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10 hằng năm. Khi vào mùa, người dân vùng cao lại tranh thủ vào rừng hái quả mang về bán hoặc dùng trong gia đình. Trước đây, quả sừng trâu mọc khá nhiều trong các cánh rừng tự nhiên. Trẻ em vùng cao thường hái ăn chơi hoặc dùng làm đồ chơi bởi hình dáng kỳ lạ của chúng. Tuy nhiên, cùng với sự thu hẹp diện tích rừng và nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng, số lượng cây mọc tự nhiên hiện nay đã giảm đáng kể.
Khác với nhiều loại quả rừng có vị ngọt, quả sừng trâu nổi tiếng bởi vị chua giòn đặc trưng. Để thưởng thức, người ta phải gọt bỏ lớp vỏ dày bên ngoài vì phần vỏ chứa nhiều nhựa và xơ, có vị chát, dễ gây cảm giác khé cổ. Sau khi gọt sạch, phần thịt bên trong có màu trắng ngà, giòn tan và vị chua khá mạnh.
Người dân Tây Bắc thường thái lát mỏng quả sừng trâu rồi ăn kèm củ đậu, rau thơm và chấm với chẩm chéo. Vị chua thanh của quả hòa quyện cùng vị cay nồng của mắc khén, ớt và các loại rau thơm tạo nên hương vị hấp dẫn khó quên. Nhiều người lần đầu nếm thử có thể thấy vị chua khá gắt, nhưng càng ăn lại càng cảm nhận được độ giòn và hương thơm đặc biệt của loại quả này.
Không chỉ ăn tươi, quả sừng trâu còn được dùng làm nguyên liệu tạo vị chua tự nhiên cho một số món ăn địa phương. Người dân vùng cao thường cho vài lát sừng trâu vào canh cá, canh rau hoặc các món nấu chua để tăng hương vị. Vị chua dịu sau khi nấu giúp món ăn trở nên thanh mát và hấp dẫn hơn.
Nhờ sự phát triển của mạng xã hội, quả sừng trâu ngày càng được nhiều người biết đến. Vào mùa thu hoạch, trên chợ mạng xuất hiện nhiều địa chỉ rao bán loại quả này. Nếu ở địa phương, quả này có giá rẻ thì khi vận chuyển xuống thành phố có thể dao động từ 50.000-90.000 đồng/kg tùy thời điểm.
Do nguồn quả trong tự nhiên ngày càng khan hiếm, vài năm gần đây nhiều hộ dân ở Tây Bắc đã bắt đầu đưa cây sừng trâu về trồng trên đất đồi và nương rẫy. Theo người dân địa phương, cây khá khỏe, chịu hạn tốt và thích nghi với điều kiện khí hậu vùng núi. Cây ưa đất đồi tơi xốp, thoát nước tốt và có thể sinh trưởng trong điều kiện ít chăm sóc.
Thông thường, cây được nhân giống bằng hạt hoặc cây con lấy từ tự nhiên. Sau khi trồng khoảng 12-18 tháng, cây bắt đầu cho hoa và kết quả.
