Ở Tây Nguyên có một loại quả nhỏ bé nhưng mang hương vị đặc biệt khiến nhiều người lần đầu nghe tên đều tò mò: quả muối rừng. Loại quả này trước kia mọc hoang ven rừng, ít ai để ý, chỉ người dân bản địa hái về dùng như một thứ gia vị tự nhiên thay muối. Vài năm gần đây, muối rừng bất ngờ trở thành nguyên liệu được nhiều đầu bếp săn tìm, xuất hiện trong các nhà hàng đặc sản và cả những gian hàng thực phẩm lạ trên chợ mạng.
Muối rừng còn được gọi là cây sơn muối hay diêm phu mộc. Đây là loại cây thân gỗ, cao khoảng 2-8m, phân nhiều cành, thuộc họ đào lộn hột. Hoa của cây mọc thành từng chùm nhỏ, màu vàng hoặc trắng nhạt ở đầu cành. Quả có kích thước bé xíu, chỉ bằng hạt đậu xanh, lúc non màu xanh, khi già chuyển sang vàng cam, đỏ rồi nâu sậm.
Điều làm nên sự khác biệt của loại quả này chính là phần dịch bên trong chứa vị mặn tự nhiên. Chỉ cần bóp nhẹ quả chín là nước mằn mặn tiết ra, có thể dùng làm gia vị cho nhiều món ăn. Vị của muối rừng không gắt như muối biển mà dịu nhẹ, pha chút chua thanh và hương thơm rất lạ. Chính sự hòa quyện ấy khiến nhiều người ăn một lần là nhớ mãi.
Cây muối rừng thường ra hoa vào khoảng tháng 6-7, kết trái từ tháng 10 đến tháng 11. Chúng mọc nhiều ở các khu rừng Tây Nguyên. Ngoài Việt Nam, loài cây này còn xuất hiện ở Nhật Bản, Malaysia và Trung Quốc.
Ngày trước, quả muối rừng gần như chẳng có giá trị thương mại. Người dân địa phương đi rẫy hay vào rừng gặp thì hái ăn chơi hoặc đem về làm gia vị trong bữa cơm hằng ngày. Người ta thường dùng trái muối giã nhuyễn cùng ớt, lá rừng để chấm thịt nướng, thịt luộc hoặc trộn gỏi, ướp thịt trâu, tạo nên hương vị rất riêng.
Không chỉ người Tây Nguyên, một số vùng núi phía Bắc như Sơn La cũng có loại quả tương tự. Người dân thường hái về phơi khô, giã bột rồi trộn cùng các loại lá thơm, mắc khén hoặc ớt để làm đồ chấm. Nhiều du khách từng thử đều nhận xét rằng chỉ cần chấm thịt heo luộc với hỗn hợp từ trái muối rừng là có thể ăn mãi không ngán.
Khoảng vài năm trở lại đây, muối rừng bắt đầu được các đầu bếp chú ý. Họ nhận ra loại quả nhỏ này có thể tạo nên hương vị mới lạ cho nhiều món ăn cao cấp. Từ một loại gia vị dân dã của miền núi, muối rừng dần bước vào thực đơn nhà hàng.
Một trong những món ăn nổi tiếng có sử dụng loại gia vị này là cá chạch gai xốt hạt muối rừng ăn kèm ngũ vị lá. Cá chạch gai thân chắc và thịt ngọt. Sau khi làm sạch, cá được ướp cùng lá lốt rừng và hạt muối rừng rồi đem hấp hoặc áp chảo. Khi ăn kèm các loại lá rừng có vị chát, chua và thơm nhẹ, món ăn tạo nên cảm giác rất đặc biệt.
Ngoài cá, muối rừng còn hợp với gà thả vườn. Thịt gà khi chấm với hỗn hợp làm từ trái muối cho vị mặn vừa phải, thoang thoảng hương chua, giúp món ăn đậm đà mà không bị gắt. Một số đầu bếp còn giã hạt muối rừng thành bột để trộn nộm, gỏi hoặc làm nước chấm cho thịt luộc.
Sự độc đáo ấy khiến quả muối rừng ngày càng được săn đón trên thị trường. Hiện nay, vào mùa thu hoạch, nhiều tiểu thương thu mua số lượng lớn rồi phơi khô, bảo quản để bán quanh năm. Trên chợ mạng, giá muối rừng dao động khoảng 100.000-120.000 đồng/kg, có thời điểm khan hàng vẫn không đủ bán.
Nhiều người bán cho biết khách mua không chỉ là nhà hàng mà còn có những người yêu ẩm thực, thích khám phá đặc sản lạ. Họ tìm mua để làm quà biếu hoặc thử chế biến các món ăn mới. Chính điều đó đã giúp loại quả từng bị bỏ quên giữa rừng già nay trở thành đặc sản được nhiều người biết đến.
