Lê đường là một trong những loại trái cây đặc sản nổi tiếng của vùng núi cao phía Bắc, đặc biệt là tại Tuyên Quang. Mỗi năm khi bước vào hè, những vườn lê bắt đầu vào vụ thu hoạch, mang đến thứ quả có vị ngọt thanh, giòn mọng và hương thơm dịu nhẹ.
Không sở hữu màu sắc bắt mắt hay vẻ ngoài bóng bẩy như nhiều loại trái cây nhập khẩu, lê đường vẫn được người tiêu dùng săn tìm bởi chất lượng tự nhiên và hương vị đặc trưng khó nhầm lẫn.
Lê đường Tuyên Quang thường chín rộ từ tháng 7 đến tháng 9 hằng năm. Đây là thời điểm vùng núi cao đón nhiều cơn mưa, khí hậu mát mẻ, tạo điều kiện thuận lợi để trái phát triển. Quả lê có kích thước khá lớn, trung bình mỗi kg chỉ khoảng 2-3 quả. Khi còn non, vỏ có màu xanh đậm, đến lúc chín chuyển sang xanh vàng nhạt. Bề mặt quả hơi sần sùi, không căng bóng như nhiều giống lê khác trên thị trường.
Điểm hấp dẫn nhất của lê đường nằm ở phần thịt quả trắng trong, chứa nhiều nước. Khi cắn một miếng sẽ cảm nhận được độ giòn đặc trưng cùng vị ngọt mát lan tỏa nơi đầu lưỡi. Vị ngọt của lê đường rất dịu, không gắt, ăn nhiều cũng không gây cảm giác ngán. Nhiều người cho rằng loại quả này ngon nhất khi được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh vài giờ trước khi thưởng thức. Lúc đó phần thịt quả trở nên giòn hơn, nước quả mát lạnh và hương vị cũng đậm đà hơn.
Không chỉ ngon miệng, lê đường còn chứa nhiều vitamin và khoáng chất có lợi cho sức khỏe. Loại quả này cung cấp vitamin C, chất xơ, kali và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Nhờ lượng nước dồi dào, lê đường thường được nhiều người lựa chọn để giải nhiệt trong những ngày nắng nóng. Ngoài ăn tươi, lê còn có thể dùng để ép nước, làm sinh tố hoặc kết hợp với các loại trái cây khác trong các món salad thanh mát.
Để tạo nên hương vị đặc biệt ấy, cây lê đường đòi hỏi điều kiện sinh trưởng khá khắt khe. Tại Tuyên Quang, lê được trồng chủ yếu ở các xã vùng cao có độ cao trên 1.000m so với mực nước biển. Những khu vực này có khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ ban ngày và ban đêm chênh lệch lớn. Chính điều kiện tự nhiên đặc biệt giúp trái lê phát triển chậm hơn nhưng tích lũy được nhiều đường tự nhiên, từ đó tạo nên vị ngọt thanh và độ giòn đặc trưng.
Cây lê đường thường được nhân giống bằng phương pháp ghép để đảm bảo giữ được các đặc tính tốt của cây mẹ. Sau khi trồng khoảng 3-4 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Thời gian ra hoa thường vào đầu mùa xuân, đến giữa mùa hè quả bắt đầu lớn nhanh và bước vào giai đoạn chín. Nhờ khí hậu mát lạnh vùng cao nên cây ít bị ảnh hưởng bởi nhiều loại dịch hại phổ biến.
Những năm gần đây, nhiều hộ dân ở các vùng núi cao của Tuyên Quang đã mở rộng diện tích trồng lê đường nhằm nâng cao thu nhập. Vào mùa thu hoạch, thương lái thường đến tận vườn thu mua nên đầu ra khá thuận lợi. Bên cạnh việc bán quả tươi, nhiều nhà vườn còn cung cấp cây giống cho người dân ở các địa phương có khí hậu phù hợp, góp phần phát triển vùng trồng mới.
Do mùa vụ ngắn và sản lượng không quá lớn nên lê đường thường có giá cao hơn nhiều loại lê khác. Tại Hà Nội, giá bán phổ biến dao động khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi ở các tỉnh phía Nam có thể lên tới 70.000 đồng/kg do chi phí vận chuyển. Quả thường chín già tự nhiên trên cây, không sử dụng chất bảo quản sau thu hoạch. Chính vì vậy, lê đường tuy không có vẻ ngoài hoàn hảo nhưng lại mang đến cảm giác yên tâm cho người tiêu dùng.
