Bên cạnh vải rừng, chôm chôm rừng hay mít rừng từng gây sốt trên thị trường, vài năm gần đây nhãn rừng cũng trở thành đặc sản được nhiều người săn tìm mỗi khi vào mùa. Loại quả này có kích thước nhỏ hơn nhãn trồng, mọc tự nhiên trong các cánh rừng và vùng đồi ở Tây Bắc cũng như Khánh Hòa.
Điều đặc biệt là tùy nơi sinh trưởng, phần cùi của nhãn rừng có thể mang màu vàng óng, tím nhạt hoặc trắng ngà như nhãn thông thường. Sản lượng ít, mùa thu hoạch ngắn và hương vị ngọt bùi đặc trưng khiến nhãn rừng luôn trong tình trạng "cháy hàng" mỗi khi xuất hiện trên thị trường.
Nhãn rừng là loại cây mọc tự nhiên trong các khu rừng hoặc trên những sườn đồi, khác hẳn với những vườn nhãn được chăm sóc bài bản. Quả có kích thước nhỏ hơn nhãn thông thường, lớp vỏ khá dày và cứng, dễ bị thâm nếu va đập trong quá trình vận chuyển. Khi bóc lớp vỏ, phần cùi bên trong không dày nhưng giòn, chắc và có vị ngọt đậm.
Điều thú vị nhất của nhãn rừng nằm ở màu sắc phần thịt quả. Nếu như các giống nhãn trồng phổ biến đều có cùi trắng trong thì nhãn rừng lại có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng. Ở nhiều khu vực Tây Bắc, cùi thường có màu vàng óng như mật, dẻo thơm và hơi bùi. Một số cây tại Khánh Hòa lại cho phần cùi tím nhạt rất lạ mắt, trong khi nhiều cây khác vẫn có cùi trắng ngà giống nhãn thông thường. Chính sự đa dạng này khiến nhiều người lần đầu thưởng thức không khỏi bất ngờ.
Dù màu sắc khác nhau, nhãn rừng đều có vị ngọt thanh, thơm dịu và đậm đà không kém các giống nhãn nổi tiếng. Cùi quả tuy mỏng nhưng chắc, khi ăn có cảm giác dai nhẹ và để lại vị ngọt tự nhiên. Nhiều người từng ăn nhận xét hương vị của nhãn rừng có nét hoang dã rất riêng, khác biệt hoàn toàn với nhãn được trồng trong vườn.
Theo người dân địa phương, phần lớn cây nhãn rừng không phải do con người trồng mà hình thành hoàn toàn tự nhiên. Hạt nhãn sau khi được chim, thú hoặc con người làm rơi xuống đất gặp điều kiện thích hợp sẽ nảy mầm và phát triển. Nhờ sức sống mạnh mẽ, cây có thể thích nghi trên những vùng đất nghèo dinh dưỡng, sỏi đá hoặc các triền đồi khô hạn.
Tại Khánh Hòa, nhãn rừng phân bố khá nhiều ở các khu đồi thấp và rừng tự nhiên. Cứ vào khoảng tháng 7 hằng năm, cây bắt đầu chín rộ. Trong khi đó, tại các tỉnh Tây Bắc, nhãn rừng cũng xuất hiện rải rác trên các sườn đồi và cánh rừng. Quả thường chín sớm hơn nhãn trồng khoảng một đến hai tháng. Đến mùa, bà con dân tộc tranh thủ vào rừng thu hái rồi mang xuống chợ bán hoặc cung cấp cho các cửa hàng đặc sản.
Mặc dù có hương vị thơm ngon và được nhiều người ưa chuộng, nhãn rừng lại rất khó phát triển thành cây trồng hàng hóa. Một số hộ dân từng thử mang cây con hoặc hạt về trồng trên đồi để bảo tồn nguồn giống, tuy nhiên tỷ lệ sống không cao. Cây phát triển chậm, cần điều kiện sinh thái gần giống tự nhiên và rất khó cho quả.
Ngay cả những cây sinh trưởng tốt cũng không phải năm nào cũng sai trái. Có cây vài năm mới ra quả một lần, cây nhiều nhất cũng chỉ thu được vài chục kg nhiều cây chỉ lác đác vài chùm. Chính vì vậy, số lượng nhãn rừng mỗi năm rất hạn chế và phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu hái trong tự nhiên.
Do nguồn cung ít nên nhãn rừng được xem là một trong những loại quả rừng theo mùa khá hiếm. Mùa thu hoạch chỉ kéo dài khoảng một tháng nên người bán thường phải tranh thủ thu gom ngay khi quả chín. Hiện nay, nhãn rừng được bày bán tại các cửa hàng đặc sản vùng miền và trên chợ mạng với giá dao động khoảng 45.000–70.000 đồng/kg, tùy nguồn gốc và thời điểm.
