Quả sừng trâu còn gọi là sừng dê, từng là loại quả mọc dại quen thuộc ở vùng núi phía Bắc, chủ yếu được trẻ em hái ăn chơi hoặc dùng làm đồ chơi bởi hình dáng đặc biệt. Những năm gần đây, thứ quả có vị chua thanh, giòn thơm này bất ngờ trở thành món quà quê được nhiều du khách và thực khách thành phố tìm mua để thưởng thức.
Quả sừng trâu xuất hiện nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang… Cây thường mọc hoang ở bờ bụi, ven rừng thưa, triền đồi hoặc những khu vực có điều kiện đất đai phù hợp.
Điểm khiến loại quả này dễ nhận biết là hình dáng rất lạ. Quả mọc thành từng cặp, hai đầu nhọn, cong sang hai phía trông giống đôi sừng của con trâu. Khi còn non, quả có màu xanh, dài khoảng 10-15cm, phần vỏ khá cứng. Bên trong là những hạt có đầu nhọn, bao quanh bởi lớp lông mao trắng mịn.
Không có vẻ ngoài bắt mắt như nhiều loại trái cây đặc sản khác, nhưng sừng trâu lại gây thương nhớ nhờ hương vị rất riêng. Phần thịt quả có độ giòn, thơm nhẹ và vị chua đặc trưng. Cái chua của quả khá rõ nhưng khi ăn đúng cách lại tạo cảm giác kích thích vị giác, càng nhai càng thấy thú vị.
Chính vị chua tự nhiên ấy khiến sừng trâu từ một loại quả rừng ít người biết đến trở thành món ăn vặt được nhiều người miền xuôi tò mò tìm mua. Với những thực khách thích các loại trái cây có vị chua, lạ miệng, đây là một trải nghiệm khá đặc biệt.
Tuy nhiên, quả sừng trâu không phải cứ hái về là có thể ăn ngay. Phần vỏ có nhựa trắng, nếu ăn cả vỏ thường cho vị chua gắt, chát và có cảm giác khé cổ. Vì vậy, người dân địa phương thường rửa thật sạch, sau đó gọt bỏ lớp vỏ bên ngoài trước khi thưởng thức.
Cách ăn đơn giản nhất là thái quả thành những lát mỏng, có thể ăn cùng củ đậu và rau mùi rồi chấm chẳm chéo. Vị chua giòn của sừng trâu kết hợp với vị cay, mặn, thơm của chẳm chéo tạo thành món quà vặt vừa dân dã vừa cuốn miệng. Chỉ cần một đĩa nhỏ cũng đủ khiến nhiều người ăn hết lúc nào không hay.
Quả non cũng có thể chấm muối ớt để ăn trực tiếp. Những người thích vị đậm đà thường đem sừng trâu lắc với muối ớt, dầm chua ngọt hoặc trộn cùng các loại sốt cay theo kiểu ăn vặt hiện đại. Khi ấy, vị chua tự nhiên của quả hòa cùng vị cay, mặn, ngọt, tạo nên món ăn rất dễ gây “nghiện”.
Không chỉ được dùng làm món ăn chơi, ở một số địa phương, người dân còn sử dụng quả sừng trâu như một nguyên liệu tạo vị chua cho món ăn. Một vài lát quả có thể được cho vào nồi canh cá, giúp tạo vị chua dịu, đồng thời làm món ăn thêm đậm đà và cân bằng hương vị.
Mùa sừng trâu thường kéo dài từ khoảng tháng 8 đến tháng 12 hằng năm, tùy thời tiết và điều kiện tự nhiên từng vùng. Đây cũng là thời điểm người dân tranh thủ vào rừng, ven đồi hoặc những khu vực cây mọc tự nhiên để thu hái. Vì chưa được trồng đại trà nên nguồn quả phụ thuộc khá nhiều vào sản lượng tự nhiên.
Về cách nhân giống, cây sừng trâu có thể được phát triển từ hạt hoặc cây con, sau đó trồng ở những khu vực đất phù hợp, có độ ẩm và điều kiện gần với môi trường tự nhiên. Một số hộ dân bắt đầu giữ lại cây giống để trồng quanh nương, vườn hoặc triền đồi, nhưng nhìn chung nguồn quả trên thị trường hiện nay vẫn chủ yếu đến từ thu hái tự nhiên.
Tại các địa phương, quả sừng trâu thường có giá khoảng 15.000-20.000 đồng/kg. Khi được vận chuyển về các thành phố, giá có thể tăng lên khoảng 50.000 đồng/kg. Dù giá cao hơn đáng kể, loại quả rừng có hình dáng kỳ lạ và vị chua đặc trưng này vẫn được nhiều người tìm mua.
