Xoài là loại trái cây quen thuộc với người Việt, được trồng ở nhiều vùng trên cả nước với hàng loạt giống nổi tiếng như xoài keo, xoài tượng, xoài Thái, xoài Úc, xoài tứ quý hay xoài cát chu. Trong số đó, xoài cát Hòa Lộc được xem là một trong những giống xoài đặc sản có hương vị nổi bật, gắn với vùng đất miền Tây Nam Bộ và ngày càng được người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành biết đến.
Điểm dễ nhận biết của xoài cát Hòa Lộc là hình dáng khá đặc trưng. Trái thường to, thuôn dài, thân quả tròn đầy nhưng phần đuôi hơi nhọn, tạo cảm giác thanh thoát. Khi còn xanh, vỏ quả có màu xanh đặc trưng, đến lúc chín chuyển sang vàng tươi óng ánh, tạo vẻ ngoài bắt mắt. Những quả đạt độ chín ngon thường có màu vàng đều, cầm chắc tay và tỏa mùi thơm rõ hơn ở khu vực quanh cuống.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn lớn nhất của xoài cát Hòa Lộc lại nằm ở phần thịt bên trong. Khi bổ quả, lớp thịt xoài dày, màu vàng đẹp mắt, kết cấu mềm mịn và hầu như không có xơ. Hạt xoài tương đối nhỏ so với phần thịt, vì vậy người ăn có thể thưởng thức được khá nhiều phần thịt quả.
Hương thơm của xoài cát Hòa Lộc cũng là đặc điểm khiến loại quả này dễ được nhận biết. Mùi thơm không quá nồng mà dịu nhẹ, tự nhiên nhưng lan tỏa rõ, nhất là khi quả vừa chín tới. Chỉ cần bóc lớp vỏ mỏng, hương xoài đã nhanh chóng tỏa ra, gợi cảm giác ngọt ngào và hấp dẫn.
Khi thưởng thức, vị ngọt là điểm nổi bật nhất. Xoài chín có vị ngọt đậm nhưng vẫn thanh, không tạo cảm giác gắt. Phần thịt mềm, mọng, tan khá nhanh trong miệng. Đặc biệt, sau khi ăn xong, vị thơm vẫn còn lưu lại nơi đầu lưỡi, tạo nên dư vị đặc trưng mà không phải giống xoài nào cũng có. Chính sự cân bằng giữa độ ngọt, độ mềm và hương thơm đã giúp xoài cát Hòa Lộc được nhiều người yêu thích.
Với những người lần đầu thưởng thức, xoài có thể ăn trực tiếp để cảm nhận trọn vẹn hương vị. Khi quả vừa chín tới, phần thịt vẫn có độ săn nhẹ, vị ngọt đậm và thơm. Khi chín kỹ hơn, thịt mềm và dẻo hơn, thích hợp dùng làm sinh tố, nước ép hoặc các món tráng miệng. Tuy nhiên, nhiều người vẫn thích ăn xoài chín nguyên miếng bởi cách thưởng thức này giữ được rõ nhất vị ngọt và hương thơm tự nhiên của quả.
Nguồn gốc của xoài cát Hòa Lộc gắn với vùng đất Hòa Lộc, nay thuộc xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp. Từ nhiều năm trước, cây xoài đã hiện diện trong những khu vườn của người dân địa phương và dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống sản xuất. Qua quá trình chọn giống và tích lũy kinh nghiệm chăm sóc, người dân đã tạo nên những vườn xoài cho quả có chất lượng đồng đều, hương vị đặc trưng.
Ban đầu, xoài cát Hòa Lộc chủ yếu được biết đến trong phạm vi địa phương và các tỉnh miền Tây. Những quả xoài ngon theo chân thương lái đến nhiều vùng khác, dần được người tiêu dùng ở các thành phố lớn biết đến. Cùng với sự phát triển của thị trường trái cây đặc sản, giống xoài này ngày càng được bán rộng rãi hơn, từ các cửa hàng trái cây đến những kênh bán hàng trực tuyến.
Mùa vụ chính của xoài cát Hòa Lộc thường tập trung từ khoảng tháng 3 đến tháng 5 hằng năm. Đây là thời điểm xoài vào mùa, nguồn cung dồi dào và quả đạt chất lượng tốt. Bên cạnh đó, một số nhà vườn áp dụng kỹ thuật xử lý ra hoa, chăm sóc trái vụ để điều chỉnh thời gian thu hoạch, giúp xoài có mặt trên thị trường vào nhiều thời điểm khác nhau trong năm.
Giá xoài cát Hòa Lộc phụ thuộc vào mùa vụ, kích thước, mẫu mã và chất lượng quả. Những trái to, vàng đẹp, đồng đều, ít khuyết tật và đạt độ chín ngon thường có giá cao hơn. Trên thị trường, xoài loại đẹp có thời điểm được bán khoảng 100.0000 đồng/kg.
Để tạo ra những quả xoài có màu vàng đẹp, thịt dày và vị ngọt đậm, người trồng phải chú ý đến nhiều khâu trong quá trình canh tác. Xoài cát Hòa Lộc có thể thích nghi với nhiều loại đất, nhưng đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt, đặc biệt là đất phù sa hoặc đất cát pha thịt, thường thích hợp cho cây phát triển. Thời điểm trồng thường vào đầu mùa mưa, khoảng từ tháng 5 đến tháng 7, khi đất có độ ẩm thuận lợi giúp cây nhanh bén rễ.
