Nhiều loại quả dại từng mọc đầy trên nương rẫy, ven rừng hay sườn đồi, trước đây hầu như không được người dân quan tâm, thậm chí bị xem là cây cỏ mọc hoang. Thế nhưng cùng với xu hướng tìm kiếm thực phẩm sạch, đặc sản tự nhiên, không ít loại quả rừng đã bất ngờ trở thành món ăn được săn đón và có giá bán khá cao trên thị trường. Trong đó phải kể tới quả cà dại.
Cà dại còn gọi là cà rừng hay cà gai rừng, vốn là loài cây mọc hoang phổ biến ở các tỉnh miền núi Tây Bắc. Trước kia, loại cây này thường bị xem là cỏ dại vì mọc tràn lan trên nương rẫy, gây vướng víu khi làm cỏ. Thế nhưng vài năm trở lại đây, cà dại đã "lột xác" trở thành đặc sản được nhiều người ưa chuộng, xuất hiện trong các nhà hàng và được người thành phố tò mò tìm mua về ăn thử.
Cây cà thuộc dạng thân bụi, có thể cao từ 2 đến 3 mét, thân cứng và đôi khi có gai nhỏ. Lá xanh đậm, hình trứng, mép lá chia thùy không đều. Hoa màu trắng, 5 cánh xòe như hình ngôi sao, nhị vàng ở giữa. Sau khi hoa tàn, cây kết thành từng chùm quả nhỏ li ti, mỗi quả chỉ khoảng 1–1,5 cm, màu xanh đậm khi non và nhạt dần khi già. Quả mọc dày thành chùm, nhìn khá giống những “chùm cà mini” rất bắt mắt.
Điều làm nên sức hút của cà dại chính là hương vị đặc trưng. Quả có vị đắng rất nhẹ khi ăn sống, nhưng sau khi chế biến, vị đắng này dịu đi, để lại hậu vị bùi và thơm rất riêng. Từ loại quả dân dã, người dân Tây Bắc đã sáng tạo ra nhiều món ăn hấp dẫn.
Phổ biến nhất là món cà dại xào thịt. Khi xào cùng thịt lợn hoặc thịt bò, quả cà thấm gia vị, tạo vị đắng nhẹ hòa quyện với độ béo của thịt, ăn rất đưa cơm. Ngoài ra, cà dại nấu canh với cá suối, tôm hoặc thịt cũng là món ăn quen thuộc. Nước canh có vị thanh, hơi đăng đắng nhưng lại rất dễ chịu, đặc biệt thích hợp trong những ngày hè.
Một món đơn giản nhưng được nhiều người yêu thích là cà dại luộc. Sau khi luộc chín, người ta thường bỏ cuống, trộn với lá chanh thái nhỏ, thêm chút muối hoặc bột canh. Món ăn mộc mạc nhưng mang hương vị núi rừng rõ nét, khiến nhiều du khách thử một lần là nhớ mãi.
Ngoài ra, cà dại còn được muối chua giống như cà pháo. Sau vài ngày, quả cà trở nên giòn, vị chua nhẹ, giảm hẳn vị đắng, rất dễ ăn. Đây cũng là cách bảo quản để dùng dần quanh năm.
Nếu như trước kia quả cà chín rụng đầy gốc, ít ai nhặt, thì nay lại trở thành mặt hàng được săn lùng. Vào mùa thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 8, người dân tranh thủ vào rừng hái cà mang ra bán ven đường hoặc tại các chợ phiên. Các tiểu thương thường thu mua lại của dân rồi bán cho khách du lịch hoặc người đi đường. Đặc biệt, nhiều khách từ thành phố rất ưa chuộng loại quả này vì được xem là thực phẩm sạch, mọc tự nhiên, không hóa chất. Họ thường mua vài cân mang về làm quà hoặc chế biến món ăn gia đình. Trên chợ mạng, cà dại được rao bán với giá khoảng 60.000 đồng/kg nhưng không dễ dàng mua được.
Không dừng lại ở việc hái tự nhiên, hiện nay nhiều hộ gia đình đã bắt đầu trồng cà dại tại đồi và vườn nhà. Cây cà dại khá dễ trồng, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu vùng núi, ít sâu bệnh và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Người dân có thể trồng bằng hạt hoặc cây con, sau 3 tháng trồng là có thể thu hoạch.
Việc chủ động trồng giúp nguồn cà dại ổn định hơn, tránh tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên. Đồng thời, đây cũng là hướng đi giúp bà con mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập.
