Vài năm trở lại đây, mắc kham – một loại quả rừng quen thuộc với người dân miền núi bất ngờ trở thành món ăn “gây sốt” tại các thành phố. Chỉ cần gõ từ khóa mắc kham trên mạng xã hội hay các chợ chung cư, dễ dàng bắt gặp hàng loạt bài đăng rao bán loại quả này kèm muối ớt với mức giá dao động từ 40.000-80.000 đồng/kg. Với vẻ ngoài nhỏ xinh, màu sắc bắt mắt cùng hương vị kích thích vị giác, mắc kham nhanh chóng chiếm được cảm tình của nhiều chị em văn phòng.
Mắc kham (còn gọi là me rừng) là đặc sản vùng Tây Bắc, có vị chua ngọt đặc trưng, rất thích hợp để chế biến các món ăn vặt. Không chỉ ăn tươi, loại quả này còn được biến tấu thành nhiều món hấp dẫn như mắc kham dầm muối ớt, mắc kham dầm đường, siro mắc kham, mứt mắc kham. Để đáp ứng nhu cầu tiện lợi, nhiều người bán còn chuẩn bị sẵn các phiên bản trộn gia vị, khách mua về có thể ăn ngay.
Chị Lanh (người bán hoa quả đặc sản Tây Bắc trên chợ mạng) chia sẻ: "Mắc kham cuối mùa thường có quả to hơn, vỏ vàng nhạt, khi ăn ngọt hơn so với đầu mùa nên được khách ưa chuộng. Ngoài quả tươi, mình bán thêm mắc kham dầm sẵn muối ớt và đường, rất được dân văn phòng yêu thích vì tiện lợi. Có những ngày cao điểm, lượng mắc kham mình bán ra lên tới vài chục kg".
Theo khảo sát, mắc kham tươi có giá từ 40.000-80.000 đồng/kg, trong khi các sản phẩm chế biến như mắc kham dầm hoặc mứt mắc kham có giá khoảng 200.000 đồng/kg. Dù giá không quá rẻ, nhưng nhờ hương vị đặc biệt, loại quả này vẫn luôn trong tình trạng “cháy hàng” vào mùa cao điểm.
Điểm khiến mắc kham trở nên hấp dẫn nằm ở trải nghiệm vị giác độc đáo. Khi ăn tươi, người dùng sẽ cảm nhận rõ vị chua, chát và hơi đắng nhẹ ban đầu, sau đó nhanh chóng chuyển sang vị ngọt dịu nơi cuống họng. Chính sự chuyển vị này khiến nhiều người thích thú, đặc biệt khi kết hợp với muối ớt hoặc đường, tạo nên những món ăn vặt đậm đà, khó cưỡng.
Trong số các cách chế biến, mắc kham dầm muối ớt là món được ưa chuộng nhất. Vị chua nhẹ của quả hòa quyện với vị cay mặn của gia vị tạo nên cảm giác kích thích vị giác mạnh mẽ. Bên cạnh đó, mắc kham dầm đường lại phù hợp với những người thích vị ngọt thanh, dễ ăn. Ngoài ra, siro mắc kham cũng là lựa chọn phổ biến trong những ngày nóng, vừa giải khát vừa mang lại hương vị mới lạ. Một số người còn sử dụng mắc kham để ngâm rượu hoặc làm nguyên liệu nấu các món canh chua, kho cá, tạo điểm nhấn đặc biệt cho bữa ăn.
Theo kinh nghiệm của các đầu mối buôn bán, để ăn ngon nên chọn những quả mắc kham có vỏ hơi rám. Đây là những quả đã già, khi ăn có độ giòn, vị chua chát nhẹ và hậu ngọt rõ hơn. Ngược lại, quả còn xanh thường chua nhiều, thích hợp để chế biến hoặc tẩm ướp.
Mắc kham vốn mọc hoang tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Lào Cai, Hà Giang cũng như khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Cây thường ra hoa vào khoảng tháng 4 và quả chín rộ vào tháng 10–11 âm lịch. Trước đây, loại quả này rụng đầy gốc vào mùa chín, chủ yếu được người dân hái ăn giải khát hoặc mang về làm thực phẩm gia đình.
Trước nhu cầu ngày càng tăng, một số người dân đã trồng cây mắc kham ở đất đồi để thu hoạch quả. Cây thích hợp với khí hậu mát mẻ, đất tơi xốp, thoát nước tốt và có thể trồng bằng hạt hoặc cây giống. Sau khoảng 3–4 năm, cây bắt đầu cho quả ổn định. Việc chăm sóc không quá phức tạp, chủ yếu cần tỉa cành, bón phân hữu cơ và đảm bảo độ ẩm phù hợp.
