Giữa những loại trái cây rừng mang hương vị dân dã, quả nẻ gây tò mò bởi vẻ ngoài nhỏ xinh nhưng khi chín lại tách vỏ, để lộ những múi vàng ươm bên trong. Loại quả này có vị chua thanh xen lẫn ngọt nhẹ, mọng nước và khá dễ ăn, càng nhâm nhi càng cảm nhận rõ hương vị đặc trưng của núi rừng.
Từng là món quà vặt quen thuộc của trẻ em Quảng Ngãi, quả nẻ ngày nay còn được nhiều người tìm mua để thưởng thức và tìm lại hương vị tuổi thơ.
Quả nẻ, còn gọi là quả ré rừng, thường mọc tự nhiên ở các khu rừng thứ sinh, đồi cây bụi. Cây thuộc dạng thân gỗ nhỏ, có thể cao vài mét, quả mọc thành từng chùm dài. Khi còn non quả có màu xanh, đến lúc chín chuyển sang vàng cam. Mỗi quả chỉ nhỏ nhỉnh hơn đầu ngón tay út, hình dáng có phần gợi liên tưởng đến trái bòn bon nhưng kích thước nhỏ hơn nhiều.
Điểm đặc biệt nhất của quả nẻ nằm ở lớp vỏ. Khi quả chín tới, chỉ cần dùng tay bóp hoặc tác động nhẹ, phần vỏ cứng giòn sẽ tách thành ba mảnh, để lộ những múi thịt màu vàng bên trong. Chính cách "bung vỏ" khá lạ mắt này cũng là lý do loại quả rừng này có tên gọi quả nẻ.
Phần múi quả tuy nhỏ nhưng có hương vị khá cuốn hút. Khi ăn tươi, vị chua xuất hiện đầu tiên nhưng không quá gắt, sau đó chuyển dần sang vị ngọt thanh, tạo cảm giác vừa chua vừa ngọt rất riêng. Thịt quả không quá mềm nhũn mà có độ mọng nhất định, càng nhai càng cảm nhận rõ vị thanh mát. Với những người lần đầu thưởng thức, hương vị này thường tạo cảm giác lạ miệng, nhất là khi so với những loại trái cây phổ biến ở miền xuôi.
Quả nẻ thường được ăn trực tiếp sau khi bóc vỏ. Người thích vị chua có thể ăn từng múi ngay khi vừa hái xuống, trong khi những người thích vị dịu hơn thường chờ quả chín kỹ để độ ngọt rõ hơn. Vì có kích thước nhỏ, quả thường được bán nguyên chùm, người mua vừa tách từng quả vừa thưởng thức, khá giống cách ăn một món quà vặt dân dã.
Tại Quảng Ngãi, quả nẻ gắn với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Trước đây, trẻ em ở các vùng miền núi thường theo người lớn vào rừng hoặc tự tìm hái quả để ăn chơi. Những chùm quả vàng cam được hái về trở thành món quà vặt giản dị trong những buổi chiều. Không cần chế biến cầu kỳ, chỉ cần bóc lớp vỏ rồi lấy những múi quả vàng ươm cho vào miệng là đã có một món ăn vặt vừa chua vừa ngọt.
Mùa quả nẻ thường rơi vào khoảng tháng 7 đến tháng 9 âm lịch. Đây cũng là thời điểm nhiều khu vực miền núi Quảng Ngãi bước vào mùa mưa. Khi quả chín rộ, người dân ở các vùng miền núi tìm vào rừng hái về bán. Do cây mọc tự nhiên, việc thu hái không đơn giản. Nhiều cây nằm sâu trong rừng hoặc mọc cao, người dân phải trèo lên hoặc chặt những cành có nhiều quả để mang xuống.
Từ một loại quả chủ yếu được hái để ăn chơi, quả nẻ dần trở thành món hàng đặc sản được bày bán dọc những tuyến đường. Những chùm quả nhỏ, vàng cam bắt mắt khiến nhiều người đi đường tò mò dừng lại mua thử. Trên chợ mạng cũng có vài địa chỉ bán trái nẻ khi đến mùa với giá từ 30.000-45.000 đồng/kg.
Không chỉ mọc hoang, cây nẻ còn có thể được đưa về trồng trong vườn nhà nếu có điều kiện phù hợp. Đây là loại cây có sức sống khá tốt, có thể nhân giống từ hạt lấy từ những quả chín già. Hạt sau khi tách khỏi quả có thể được gieo vào đất tơi xốp, giữ đủ ẩm để cây nảy mầm. Khi cây con đủ khỏe, có thể chuyển ra trồng ở vị trí thoáng, có ánh sáng và đất thoát nước tốt.
Người trồng cần chăm sóc trong giai đoạn đầu, tưới nước khi đất khô và bổ sung phân hữu cơ để cây phát triển. Tuy nhiên, do đây vốn là cây mọc tự nhiên nên việc trồng lấy quả cần kiên nhẫn, đặc biệt là chờ cây phát triển đủ lớn và bước vào thời kỳ cho trái.
