Mỗi độ hè về là thời điểm những chùm quất hồng bì bước vào mùa chín rộ. Trên các khu chợ dân sinh hay những gánh hàng rong ở Hà Nội, thứ quả nhỏ xinh với màu vàng óng, mùi thơm đặc trưng và vị chua ngọt hấp dẫn luôn thu hút người mua.
Quất hồng bì, còn gọi là hồng bì hay hoàng bì, thuộc họ Cam quýt. Cây được trồng phổ biến tại các tỉnh thành miền Bắc như Phú Thọ, Ninh Bình, Bắc Ninh, Quảng Ninh hay một số địa phương trung du miền núi phía Bắc. Cây có tuổi thọ cao, tán đẹp, xanh quanh năm và cho quả đều đặn mỗi mùa hè.
Hiện nay, quất hồng bì được chia thành hai nhóm chính là quất hồng bì ngọt và quất hồng bì chua thanh. Giống ngọt có phần thịt quả dày hơn, vị ngọt đậm, ít chua, thích hợp ăn tươi. Trong khi đó, giống chua thanh có vị chua nhẹ xen lẫn vị ngọt tự nhiên, mùi thơm đậm hơn nên thường được dùng để ngâm siro, làm ô mai hoặc mứt. Cả hai loại đều có điểm chung là lớp vỏ mỏng màu vàng óng khi chín, mọng nước và tỏa hương thơm dễ chịu.
Không chỉ được dùng như một loại trái cây ăn vặt, quất hồng bì còn được chế biến thành nhiều sản phẩm hấp dẫn. Những năm gần đây, siro quất hồng bì, ô mai quất hồng bì hay mứt quất hồng bì trở thành mặt hàng được nhiều người thành phố yêu thích. Đặc biệt, mứt quất hồng bì có vị chua ngọt hài hòa, khác hẳn các loại mứt truyền thống thường khá ngọt nên được nhiều người lựa chọn làm món ăn vặt hoặc quà biếu.
Ở các chợ dân sinh, quất hồng bì được bán với giá khoảng 25.000-40.000 đồng/kg, mứt quất hồng bì lên tới 200.000 đồng/kg.
Ngoài hương vị hấp dẫn, quất hồng bì còn chứa nhiều vitamin C, chất chống oxy hóa và các hợp chất có lợi cho sức khỏe. Theo kinh nghiệm dân gian và Đông y, quả hồng bì có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giảm ho, long đờm và giúp giải nhiệt trong những ngày nắng nóng. Lá, quả và hạt của cây đều được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian.
Trước đây, quất hồng bì chủ yếu mọc tự nhiên hoặc được trồng xen trong vườn nhà. Tuy nhiên, nhu cầu thị trường tăng cao đã khiến nhiều hộ dân trồng để bán quả. Một cây trưởng thành có thể cho thu hoạch hàng chục kg quả mỗi năm. Vào chính vụ, thương lái thường đến tận vườn thu mua, giúp người dân có thêm nguồn thu nhập ổn định.
Cây quất hồng bì được đánh giá là khá dễ trồng và phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam. Cây ưa ánh sáng, thích hợp với đất tơi xốp, thoát nước tốt và có độ ẩm vừa phải. Thời điểm trồng thích hợp nhất là vào đầu mùa xuân hoặc đầu mùa mưa để cây nhanh bén rễ. Sau khi trồng khoảng 2 năm, cây bắt đầu cho quả và sản lượng tăng dần theo tuổi cây.
Hiện nay, cây giống quất hồng bì được bán khá phổ biến trên thị trường. Các nhà vườn cung cấp cả cây ghép và cây chiết với chiều cao từ 40cm đến hơn 1m. Giá cây giống dao động từ khoảng 50.000-100.000 đồng/cây tùy kích thước, độ tuổi và giống ngọt hay chua thanh. Những cây ghép chất lượng tốt thường cho quả sớm, giữ được đặc tính của cây mẹ và có khả năng sinh trưởng ổn định hơn.
Không chỉ được trồng để lấy quả, quất hồng bì còn được nhiều người lựa chọn làm cây cảnh sân vườn. Cây có tán lá xanh mướt, hoa trắng nhỏ thơm dịu và những chùm quả vàng rực vào mùa hè tạo nên vẻ đẹp rất riêng. Nhiều gia đình ở thành phố trồng quất hồng bì trong sân hoặc vườn nhỏ vừa để lấy bóng mát, vừa có trái sạch để thưởng thức.
