Nhìn thoáng qua, trái trường có thể khiến nhiều người liên tưởng đến quả vải quen thuộc. Tuy nhiên, loại quả mọc tự nhiên ở vùng Bảy Núi, An Giang này có kích thước nhỏ hơn nhiều, vị chua thanh đặc trưng và mùa thu hoạch không kéo dài. Từ một loại quả rừng ít được chú ý, trái trường ngày càng được tìm mua như một đặc sản lạ của miền Tây.
Trái trường còn được gọi là vải rừng, thường mọc lâu năm tại các khu rừng ở vùng Bảy Núi như núi Dài, núi Cô Tô, núi Cấm... Cây có tán rộng, thân và cành phát triển mạnh, thích hợp với điều kiện tự nhiên của vùng núi. Khi đến mùa, những chùm quả nhỏ nổi bật giữa tán lá xanh, thu hút người dân vào rừng hái về ăn hoặc bán.
Điểm dễ nhận biết nhất của trái trường là kích thước nhỏ, chỉ khoảng bằng đầu ngón tay cái, tương đương một phần ba quả vải thông thường. Vỏ quả khá mỏng, khi chín có thể chuyển sang đỏ sậm hoặc trắng ngả hồng tùy cây. Bên trong là phần thịt trắng trong, mềm, mọng nước, có phần nào gợi liên tưởng đến chôm chôm.
Nếu vẻ ngoài khiến người ta nghĩ đến vải thì hương vị của trái trường lại hoàn toàn khác. Quả chín có vị chua thanh, trong đó vị chua nổi bật hơn vị ngọt nhưng không quá gắt. Khi nhai, phần thịt mềm và nhiều nước, sau vị chua ban đầu là chút ngọt nhẹ lưu lại ở cuối lưỡi, kèm mùi thơm dịu đặc trưng.
Với những người lần đầu thưởng thức, vị chua của trái trường có thể khá bất ngờ. Thế nhưng, chính sự kết hợp giữa chua, ngọt và mùi thơm nhẹ lại khiến loại quả này dễ gây nhớ. Nhiều người sau khi ăn thử lại tìm mua thêm để chấm muối ớt, lắc muối hoặc ngâm đường.
Trước đây, trái trường gần như chỉ gắn với đời sống của người dân địa phương. Những người đi rừng bắt gặp cây có quả thì hái về ăn giải khát, xem như một món quà tự nhiên. Loại quả này không được khai thác phổ biến và cũng chưa xuất hiện rộng rãi trên thị trường.
Những năm gần đây, khi người tiêu dùng thành phố ngày càng quan tâm đến các loại trái cây rừng, trái trường bắt đầu được biết đến nhiều hơn. Vẻ ngoài nhỏ lạ mắt, hương vị khác biệt và nguồn gốc tự nhiên khiến loại quả này trở thành món ăn được nhiều người tò mò tìm thử.
Mùa trái trường thường rơi vào khoảng cuối tháng 4 đến giữa tháng 6 dương lịch, kéo dài khoảng 2 tháng. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương vào các khu rừng ở Bảy Núi tìm hái. Sau khi thu hoạch, quả được đưa ra bán tại các tuyến đường, khu dân cư hoặc chuyển đến những nơi khác theo đơn đặt hàng.
Do phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và nguồn quả rừng, trái trường không phải lúc nào cũng có sẵn, giá từ 50.000-90.000 đồng/kg. Một số thông tin từ người dân địa phương cho biết những cây trường lâu năm, khoảng vài chục năm tuổi, mới cho quả ổn định. Đặc biệt, cây có thể ra trái theo chu kỳ, khiến sản lượng từng mùa không đều.
Việc thu hái cũng không đơn giản. Cây trường có thể phát triển thành những tán lớn, cành cao nên người hái thường phải đi sâu vào rừng, trèo lên cây hoặc dùng cách cắt, tỉa một số nhánh có quả để đưa xuống. Sau khi được cắt tỉa, cây tiếp tục phát triển cành mới. Những nhánh mới có thể sinh trưởng trong vài năm trước khi bước vào giai đoạn ra hoa, kết trái.
Chính đặc điểm sinh trưởng chậm và phụ thuộc mùa vụ khiến trái trường có nguồn cung khá hạn chế. Đây cũng là lý do loại quả này có giá cao hơn nhiều loại trái cây phổ biến tại địa phương.
Ngoài cách ăn trực tiếp, trái trường còn được biến tấu thành nhiều món đơn giản. Quả chín có thể lột vỏ, chấm muối ớt hoặc lắc cùng muối và gia vị để tăng vị đậm đà. Một cách khác là ngâm trái với đường, tạo thành món ăn có vị chua ngọt dễ dùng hơn.
Ở một số địa phương thuộc An Giang, trái trường còn được tận dụng để làm nước uống. Quả được ép hoặc chế biến thành thức uống giải khát, tận dụng vị chua tự nhiên và mùi thơm nhẹ. Cách làm này giúp loại quả rừng vốn chỉ được ăn theo mùa có thêm một cách thưởng thức mới.
