Bên cạnh những giống mận quen thuộc ở vùng cao như mận hậu, mận tam hoa, trên thị trường còn xuất hiện một loại mận có màu vàng óng khá lạ mắt. Từng mọc phổ biến ở phường Mộc Châu (Sơn La) nhưng dần bị thay thế bởi những giống mận được ưa chuộng hơn, mận vàng nay được một số nhà vườn trồng trở lại.
Không chỉ cho quả với màu sắc đặc biệt, loại mận này còn có lợi thế chín muộn, giúp kéo dài mùa mận và được khai thác kết hợp với du lịch trải nghiệm tại các vườn cây.
Vào thời điểm thu hoạch, những cây mận vàng trở nên nổi bật giữa vườn bởi hàng loạt chùm quả màu vàng sáng bám kín trên cành. Quả có kích thước vừa phải, vỏ căng bóng, khi chín chuyển từ xanh sang vàng óng dưới ánh nắng. Những cành mận khỏe có thể mang hàng chục chùm quả, nhìn từ xa giống như những chùm nho màu vàng đang buông xuống. Chính vẻ ngoài khác biệt này khiến nhiều người lần đầu nhìn thấy không khỏi tò mò, nhất là khi loại quả này không phổ biến trên thị trường như mận hậu.
Một điểm đáng chú ý của mận vàng là thời gian chín muộn. Trong khi nhiều vườn mận ở Mộc Châu đã bước qua mùa thu hoạch thì mận vàng thường bắt đầu cho quả vào khoảng cuối tháng 6 và kéo sang đầu tháng 7. Đây được xem là lợi thế lớn đối với người trồng bởi thời điểm này nguồn cung các loại mận quen thuộc đã giảm, thị trường ít cạnh tranh hơn. Quả có thể được bán trực tiếp tại vườn, đưa ra các chợ, cửa hàng đặc sản hoặc tiêu thụ qua các kênh bán hàng trực tuyến.
Giá mận vàng có thời điểm khoảng 60.000 đồng/kg, tùy chất lượng và thời điểm thu hoạch. So với nhiều loại mận phổ biến, mức giá này khá hấp dẫn, nhất là khi cây cho năng suất tương đối cao. Những cây trưởng thành, được chăm sóc tốt có thể cho khoảng 1-2 tạ quả mỗi vụ. Với những vườn có diện tích lớn, sản lượng từ mận vàng vì thế có thể mang lại nguồn thu đáng kể. Ngoài bán quả, nhiều nhà vườn còn tận dụng thời điểm mận chín để đón khách tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm hái quả.
Không chỉ có màu sắc lạ, mận vàng còn tạo sự khác biệt ở hương vị. Khi chín già, quả có vị ngọt, mọng nước, phần thịt mềm hơn so với một số giống mận thường được bán khi còn xanh. Quả có thể ăn trực tiếp hoặc dùng để ngâm, làm nước uống và chế biến các món giải khát. Tuy nhiên, chất lượng quả cũng có thể thay đổi tùy giống cây, thời điểm hái và điều kiện chăm sóc. Những quả được thu hoạch đúng độ chín thường có hương vị dễ ăn hơn.
Thực tế, mận vàng không phải giống cây mới ở Mộc Châu. Trước đây, loại mận này từng xuất hiện khá phổ biến và còn được gọi là mận chát. Tuy nhiên, do quả có vị chua, chát hơn so với những giống mận mới, cây dần bị người dân chặt bỏ để thay bằng mận hậu hoặc các giống cho quả giòn, ngọt, được thị trường ưa chuộng hơn. Vì vậy, những cây mận vàng lâu năm còn sót lại hiện không còn nhiều.
Chính sự khan hiếm này lại tạo nên giá trị khác cho giống mận từng bị xem là kém hấp dẫn. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các loại trái cây lạ, đặc sản bản địa và những sản vật gắn với vùng đất, mận vàng bắt đầu được chú ý trở lại. Tại một số khu vực, những cây mận vàng lâu năm được giữ lại và nhân giống, vừa để thu quả vừa tạo cảnh quan cho các khu du lịch nông nghiệp. Đến mùa, những chùm mận vàng sai trĩu trở thành điểm nhấn bắt mắt, giúp du khách có thêm trải nghiệm ngoài việc tham quan các vườn mận hậu vốn đã quen thuộc.
Về khả năng canh tác, mận vàng được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu mát mẻ của Mộc Châu. Cây sinh trưởng nhanh, bộ cành khỏe và có khả năng mang nhiều quả. Nếu được trồng ở nơi đất thoát nước tốt, có đủ ánh sáng và chăm sóc đúng kỹ thuật, cây có thể phát triển ổn định. Khoảng năm thứ 3, cây bắt đầu cho quả bói và năng suất tăng dần khi bước vào giai đoạn trưởng thành.
Trong quá trình trồng, người dân cần chú ý tạo tán từ những năm đầu để cây có bộ khung chắc khỏe, cành phân bố hợp lý và thuận tiện thu hoạch. Khi cây bước vào thời kỳ mang quả, việc cung cấp dinh dưỡng, tưới nước phù hợp và theo dõi sâu bệnh cũng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng quả. Đặc biệt, do mận vàng có khả năng sai quả, cần chủ động chăm sóc và điều chỉnh lượng quả phù hợp để hạn chế tình trạng cây bị suy kiệt sau mỗi vụ.
