Kiwi là một trong những loại trái cây nhập khẩu được người Việt yêu thích nhờ hương vị chua ngọt hài hòa, giàu vitamin C và có thể dùng quanh năm. Từng được xem là loại quả cao cấp chỉ xuất hiện trong các cửa hàng trái cây nhập khẩu, hiện nay kiwi đã phổ biến hơn với nhiều mức giá khác nhau, từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng mỗi kg.
Kiwi có tên khoa học là Actinidia deliciosa, thuộc họ Dương đào (Actinidiaceae). Điều ít người biết là loại quả này có nguồn gốc từ các vùng núi phía nam Trung Quốc. Đầu thế kỷ XX, hạt kiwi được đưa sang New Zealand, nơi các nhà chọn giống tiếp tục lai tạo, cải thiện chất lượng quả và phát triển thành ngành công nghiệp quy mô lớn. Sau đó, kiwi trở thành biểu tượng nông sản của New Zealand và được xuất khẩu đi khắp thế giới.
Cây kiwi là dạng dây leo thân gỗ, có tuổi thọ hàng chục năm nếu được chăm sóc tốt. Thân cây cần giàn đỡ chắc chắn, có thể leo dài từ vài mét đến hơn 10 m. Lá lớn hình tim, hoa màu trắng kem, đa số giống kiwi cần có cây đực và cây cái để thụ phấn mới cho năng suất cao.
Quả kiwi có hình bầu dục, kích thước nhỉnh hơn quả trứng gà. Phần vỏ thường màu nâu, phủ một lớp lông tơ mịn, bên trong là phần thịt mọng nước với vô số hạt nhỏ màu đen xếp thành vòng tròn quanh lõi trắng. Khi chín, kiwi có hương thơm dịu, vị chua ngọt cân bằng, thịt mềm nhưng vẫn giữ được độ mọng. Nhờ hàm lượng vitamin C, chất xơ, kali và các chất chống oxy hóa cao, kiwi thường được sử dụng làm món tráng miệng, ép nước, xay sinh tố, làm salad, bánh ngọt hoặc ăn trực tiếp.
Hiện nay, thị trường Việt Nam chủ yếu tiêu thụ kiwi nhập khẩu. Kiwi xanh là loại được bán nhiều nhất. Thịt quả màu xanh ngọc, vị chua rõ hơn, thơm mát, giàu chất xơ và thường có giá dễ tiếp cận.
Kiwi vàng có lớp vỏ nhẵn hơn, phần ruột màu vàng óng, vị ngọt đậm, ít chua, mùi thơm nhiệt đới. Đây là dòng cao cấp được nhiều người lựa chọn làm quà biếu. Kiwi đỏ là giống mới xuất hiện tại Việt Nam trong vài năm gần đây. Loại này có phần tâm màu đỏ rực, vị ngọt hơn kiwi xanh và vàng, sản lượng thấp nên giá bán khá cao.
Dù chưa phát triển thành cây trồng thương mại, kiwi đã được một số nhà vườn và người yêu cây ăn quả trồng thành công tại Việt Nam, chủ yếu ở những vùng có khí hậu mát mẻ như Lâm Đồng, Lào Cai hay một số khu vực núi cao phía Bắc. Nhờ điều kiện nhiệt độ thấp hơn so với đồng bằng, cây có thể sinh trưởng, ra hoa và cho quả sau vài năm chăm sóc. Tuy nhiên, diện tích trồng vẫn rất nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ mục đích làm cảnh, trải nghiệm hoặc thu hoạch trong gia đình.
Do kiwi là cây ôn đới, cần mùa đông đủ lạnh để phân hóa mầm hoa, đồng thời khá nhạy cảm với nắng nóng và độ ẩm cao nên phần lớn điều kiện khí hậu ở Việt Nam chưa phù hợp để phát triển vùng trồng quy mô lớn.
Cây giống kiwi được nhiều nhà vườn tại Việt Nam nhập về bán. Trên thị trường có các giống kiwi xanh, kiwi vàng, kiwi đỏ, kiwi lùn và kiwi không lông (kiwi berry). Giá cây giống dao động từ khoảng 150.000 tùy kích thước, giống và độ tuổi. Nhiều người mua về trồng trong sân vườn, làm giàn leo hoặc trồng chậu vừa để làm cảnh vừa hy vọng thu hoạch quả sau 2-4 năm nếu chăm sóc tốt.
