Từng gắn liền với những vùng sa mạc nắng nóng ở Trung Đông, cây chà là nay đã thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại một số địa phương ở Việt Nam. Không chỉ cho những chùm quả sai trĩu, loài cây này còn được nhiều nhà vườn phát triển theo hướng kết hợp du lịch trải nghiệm. Mỗi mùa chín, du khách có thể dạo dưới những hàng chà là, chụp ảnh giữa các buồng quả vàng óng và tự tay hái những trái chín để thưởng thức ngay tại vườn.
Chà là có tên khoa học là Phoenix dactylifera, thuộc họ cau. Đây là một trong những loài cây ăn quả lâu đời nhất trên thế giới, được trồng phổ biến ở các quốc gia có khí hậu khô nóng như Saudi Arabia, Ai Cập,... Nhờ bộ rễ khỏe, khả năng chịu hạn cao và thích nghi với nền nhiệt lớn, cây có thể sinh trưởng trong điều kiện mà nhiều loại cây ăn quả khác khó phát triển.
Cây trưởng thành có thân đơn, cao từ vài mét đến hàng chục mét, phía trên là tán lá xòe rộng với những tàu lá dài, cứng và cong mềm mại. Khi đến tuổi cho trái, trên ngọn xuất hiện những buồng quả lớn, mỗi buồng có thể mang hàng trăm quả nhỏ mọc san sát. Quả chà là có dạng thuôn dài hoặc hình bầu dục, lúc non mang màu xanh, sau đó chuyển dần sang vàng, đỏ cam rồi nâu sẫm khi chín, tùy theo từng giống.
Điểm hấp dẫn nhất của chà là chính là hương vị đặc trưng. Chà là tươi có phần thịt giòn nhẹ, mọng nước, vị ngọt thanh, xen chút chát nhẹ ở lớp vỏ. Khi quả chín già hoặc được sấy khô, lượng đường tự nhiên tăng lên, tạo nên vị ngọt đậm, hương thơm gợi nhớ đến mật ong hoặc caramel. Nhờ vậy, chà là thường được dùng để ăn trực tiếp, làm bánh, chế biến sinh tố, mứt, nước sốt hoặc kết hợp với các loại hạt trong nhiều món ăn.
Trước đây, người tiêu dùng Việt Nam chủ yếu biết đến chà là thông qua các sản phẩm nhập khẩu, đặc biệt là chà là sấy khô. Tuy nhiên, vài năm gần đây, nhiều nhà vườn đã thử nghiệm đưa giống cây này về trồng và thu được kết quả khả quan. Một số khu vực có nền nhiệt cao, nhiều nắng như Đồng Tháp, Khánh Hòa, Lâm Đồng cho thấy cây phát triển ổn định, ít sâu bệnh và thích nghi khá tốt.
Chà là là loại cây có tốc độ sinh trưởng không quá nhanh. Thông thường, sau khoảng 5 năm kể từ khi trồng, cây mới bắt đầu bước vào giai đoạn cho quả ổn định. Hoa thường xuất hiện vào khoảng tháng 4-5, sau đó quả phát triển dần và bước vào mùa thu hoạch từ cuối mùa hè đến khoảng tháng 11, tùy điều kiện thời tiết và từng giống cây. Khi chuyển sang màu vàng sẫm hoặc nâu đỏ, quả đạt độ chín thích hợp với vị ngọt rõ nhất.
Hiện nay, chà là tươi sản xuất trong nước vẫn chưa nhiều nên mỗi khi vào vụ thường nhanh chóng được tiêu thụ. Giá bán dao động quanh mức 80.000 đồng/kg đối với chà là tươi, trong khi chà là sấy hoặc phơi khô có thể đạt khoảng 250.000-350.000 đồng/kg tùy chất lượng và xuất xứ.
Không chỉ bán quả, nhiều nhà vườn còn khai thác thêm giá trị từ chính những hàng chà là xanh tốt. Tại Đồng Tháp, một số vườn chà là được đầu tư theo hướng du lịch sinh thái, mở cửa cho khách tham quan vào mùa trái chín. Những buồng quả vàng óng hoặc nâu đỏ treo lủng lẳng trên cao tạo nên khung cảnh lạ mắt, thu hút nhiều người đến check-in. Du khách có thể dạo quanh vườn, chụp ảnh, tìm hiểu cách chăm sóc cây và trực tiếp hái những quả chín để thưởng thức ngay tại chỗ, mang đến trải nghiệm khác biệt so với các vườn cây ăn trái truyền thống.
