Bưởi xếp thứ 9 trong danh sách những loại trái cây tốt nhất thế giới do trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn. Nổi bật nhất phải kể tới giống bưởi Năm Roi, được trồng nhiều ở Vĩnh Long. Đây được xem là một vùng đất được phù sa từ sông Hậu, sông Trà Von bồi đắp dồi dào cộng với điều kiện thời tiết vô cùng thuận lợi cho quá trình sinh trưởng và phát triển của giống bưởi này.
Theo nhiều tài liệu, giống bưởi Năm Roi được ông Trần Văn Bưởi (1918 – 1990), người làng Mái Dầm (Cần Thơ) phát hiện và gây giống. Tên gọi “Năm Roi” cũng gắn liền với một giai thoại thú vị được người dân địa phương truyền lại qua nhiều năm. Tương truyền rằng vì đây là giống bưởi quý, ông Bưởi đã cho rào vườn và thuê người canh giữ cẩn thận, đồng thời dọa rằng ai dám vào vườn trộm bưởi sẽ bị phạt “5 roi”. Từ lời cảnh báo đó, người dân trong vùng dần gọi vui loại bưởi này là bưởi Năm Roi và cái tên ấy được lưu truyền cho đến ngày nay.
Bưởi Năm Roi có hình dáng khá đặc biệt, hơi giống quả lê với phần đáy to và phần đầu nhỏ dần. Vỏ bưởi khá mỏng, màu xanh khi còn non và chuyển sang vàng nhạt khi chín. Trên vỏ thường có những nốt gai nhỏ, nếu các nốt gai to và phân bố đều thì chứng tỏ trái bưởi đã già và có chất lượng tốt. Trọng lượng trung bình của mỗi quả bưởi Năm Roi thường từ 1 đến 2 kg, trong điều kiện chăm sóc tốt có thể đạt hơn 2 kg. Múi bưởi có màu vàng nhạt, tép bưởi ráo, không quá nhiều hạt.
Điểm làm nên danh tiếng của bưởi Năm Roi chính là hương vị. Khi ăn, múi bưởi có vị ngọt dịu đặc trưng, xen lẫn chút chua nhẹ rất thanh, tép bưởi mọng nước nhưng không bị nhão. Đặc biệt, bưởi Năm Roi gần như không có vị đắng ở phần cùi và màng múi, vì vậy rất được người tiêu dùng ưa chuộng. Ngoài ăn tươi, bưởi còn có thể dùng làm gỏi, ép nước hoặc chế biến thành nhiều món tráng miệng hấp dẫn.
Cây bưởi Năm Roi thường được nhân giống bằng phương pháp chiết cành hoặc ghép cành để đảm bảo giữ nguyên đặc tính của giống. Cây thích hợp với đất phù sa, đất thịt nhẹ, thoát nước tốt và có độ pH trung bình. Khi trồng, nông dân thường đào hố, bón lót phân chuồng hoai mục kết hợp với phân hữu cơ để giúp cây phát triển khỏe mạnh. Trong quá trình chăm sóc, cây cần được tưới nước đều, tỉa cành tạo tán và bón phân định kỳ để tăng khả năng ra hoa, đậu trái.
Sau khi trồng khoảng 3–4 năm, cây bưởi bắt đầu cho trái ổn định. Mỗi năm, giống bưởi này có thể cho thu hoạch hai vụ chính vào khoảng tháng Tám và tháng Chạp âm lịch. Khi thu hoạch, người trồng thường dùng kéo cắt cuống để tránh làm dập quả, sau đó phân loại theo kích cỡ và chất lượng trước khi đưa ra thị trường.
Hiện nay, bưởi Năm Roi được bán rộng rãi ở nhiều tỉnh thành và cả thị trường xuất khẩu. Giá bưởi thường dao động khoảng từ 30.000 đến 60.000 đồng mỗi kg, tùy thời điểm và chất lượng quả. Những trái bưởi đẹp, đạt chuẩn xuất khẩu hoặc được trồng theo quy trình VietGAP có thể có giá cao hơn.
Nhờ hương vị thơm ngon, giá trị kinh tế cao và gắn liền với câu chuyện thú vị về nguồn gốc, bưởi Năm Roi không chỉ là đặc sản nổi tiếng của miền Tây mà còn trở thành niềm tự hào của người dân vùng sông nước. Loại trái cây này ngày càng được nhiều người biết đến và yêu thích, góp phần nâng cao giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường.
