Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) từng công bố xếp hạng 47 loại trái cây và rau củ tốt nhất thế giới dựa trên điểm "mật độ dinh dưỡng". Trong đó, ớt đỏ được xếp ở vị trí 17, với số điểm là 41,26.
Ở Việt Nam, ớt là gia vị vô cùng quen thuộc trong mọi gian bếp. Ớt có nhiều loại, trong đó nổi tiếng nhất phải kể tới giống ớt gió được trồng ở Tuyên Quang.
Ớt gió còn được người dân địa phương gọi bằng cái tên khá thú vị là ớt thóc. Cái tên này xuất phát từ hình dáng của quả: nhỏ chỉ bằng hạt thóc, tròn trịa, vỏ mỏng và bóng. Khi còn non, ớt có màu xanh đậm, giòn và mọng nước. Nhìn qua, nhiều người dễ nhầm tưởng đây chỉ là quả ớt chưa kịp lớn. Tuy nhiên, khi cắn thử, vị cay đặc trưng của ớt gió sẽ nhanh chóng khiến người ăn phải bất ngờ.
Không giống nhiều loại ớt khác có vị cay gắt, ớt gió mang vị cay dịu, lan nhẹ nơi đầu lưỡi, sau đó dần tỏa ra khắp khoang miệng. Điều đặc biệt là vị cay này không gây cảm giác bỏng rát mà lại đi kèm hương thơm nhẹ như mùi thảo mộc. Chính sự hài hòa giữa cay, thơm và hậu vị thanh mát đã tạo nên nét riêng khó lẫn của loại ớt này. Với những người sành ăn, chỉ cần một vài quả ớt gió cũng đủ làm bừng lên hương vị của cả món ăn.
Trước đây, ớt gió chủ yếu mọc hoang ven rừng hoặc trên các triền đồi ở Tuyên Quang. Đến mùa, quả chín lấm tấm khắp gốc cây nhưng ít ai chú ý. Người dân địa phương thỉnh thoảng hái một nắm mang về ăn kèm với rau rừng, thịt luộc hoặc dùng làm gia vị trong bữa cơm gia đình. Khi đó, ớt gió đơn giản chỉ là một thứ quả dại quen thuộc của núi rừng.
Thế nhưng vài năm trở lại đây, nhờ mạng xã hội và sự tò mò của thực khách thành phố, ớt gió dần trở nên nổi tiếng. Nhiều người sau khi thưởng thức đã bị “ghiền” bởi hương vị cay nhẹ nhưng thơm nồng đặc biệt của loại ớt này. Từ đó, ớt gió bắt đầu xuất hiện tại các chợ đặc sản, cửa hàng thực phẩm sạch và được bán online với giá khá cao.
Mùa vụ của ớt gió kéo dài khoảng 4 tháng trong năm, rộ nhất từ tháng 6 đến tháng 8. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, thời điểm thu hoạch lý tưởng nhất là khi ớt còn xanh. Lúc này, quả giòn, vị cay vừa phải và mùi thơm rõ rệt nhất. Nếu để ớt chín đỏ rồi mới hái, quả sẽ mềm hơn và mất đi phần nào hương vị đặc trưng.
Nắm bắt nhu cầu của thị trường, nhiều hộ dân ở Tuyên Quang đã bắt đầu nhân giống và trồng ớt gió trong vườn, dọc bờ rào hoặc trên những mảnh đất nhỏ quanh nhà. Tuy nhiên, do giống ớt này cho sản lượng không cao, thời gian thu hoạch ngắn nên nguồn cung vẫn khá hạn chế. Vì vậy, ớt gió thường rơi vào tình trạng “có tiền chưa chắc đã mua được”, đặc biệt vào đầu mùa.
Giá của ớt gió vì thế cũng thuộc hàng khá đắt đỏ so với nhiều loại ớt khác. Vào thời điểm đầu mùa, giá có thể lên tới khoảng 650.000 – 700.000 đồng/kg. Khi vào chính vụ, giá giảm xuống khoảng 500.000 đồng/kg. Đặc biệt, có những thời điểm cận Tết, khi nhu cầu tăng cao mà nguồn hàng khan hiếm, giá ớt gió có thể lên tới 1 triệu đồng/kg nhưng vẫn khó tìm mua.
Không chỉ được ăn tươi, ớt gió còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn. Phổ biến nhất là ớt gió xóc muối, ớt gió ngâm mắm, ớt ngâm giấm hoặc xay nhuyễn làm tương ớt. Dù được chế biến theo cách nào, loại ớt này vẫn giữ được hương thơm đặc trưng và vị cay dịu rất riêng. Nhiều người cho rằng chỉ cần một ít ớt gió là đủ làm dậy hương vị cho các món như bún, phở, thịt luộc hay hải sản hấp.
